mersinli ismail uzun hava / (PDF) Turizmin Çeşitlendirilmesinde Kültür Rotaları | Canan Tanrisever - Academia.edu

Mersinli Ismail Uzun Hava

mersinli ismail uzun hava

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ ШЕТ ТІЛДЕР ЖӘНЕ ІСКЕРЛІК КАРЬЕРА УНИВЕРСИТЕТІ KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ BİLİM VE EĞİTİM BAKANLIĞI YABANCI DİLLER VE MESLEKİ KARİYER ÜNİVERSİTESİ Қазақстан Республикасы Шет тілдер және іскерлік карьера университеті Алматы қаласы әкімдігімен, Тұран университетімен, М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетімен, Түркия Республикасы Кастамону және Невшехир Қажы Бекташ университеттерімен, Халықаралық Қырғызстан- Түркия Манас университеттерімен бірлесе отырып, Қазақстанның тәуелсіздігінің 25 жылына және Алматы қаласының 1000 жылдығына арналған «ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ ТУРИЗМІ ЖӘНЕ САУДА-САТТЫҒЫНЫҢ ЕУРАЗИЯ ЕЛДЕРІНІҢ ДАМУЫНДАҒЫ ОРНЫ» атты тақырыптағы ІІ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТҮРКІ ДҮНИЕСІ ТУРИЗМ СИМПОЗИУМЫ БАҒДАРЛАМАСЫ Kazakistan Cumhuriyeti Yabancı Diller ve Mesleki Kariyer Üniversitesi’nin öncülüğünde ve ev sahipliğinde, Kazakistan Cumhuriyeti Almatı Valiliği, Turan Üniversitesi, Taraz- M. A. Dulati Devlet Üniversitesi, Kırgızistan-Türkiye Uluslararası Manas Üniversitesi, Türkiye Cumhuriyeti Kastamonu Üniversitesi, T.C. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi katılım ve işbirliğiyle, Kazakistan’ın bağımsızlığının 25 ve Almatı’nın 1000 yılı armağan olarak düzenlenen “ULU İPEKYOLU TURİZM VE TİCARETİNİN AVRASYA ÜLKELERİNİN KALKINMASINDAKİ YERİ” İsimli II. ULUSLARARASI TÜRK DÜNYASI TURİZM SEMPOZYUMU’NUN P R O G R A M I 3-5 Маусым/ Haziran 2016 ALMATI 3 1- КҮН/ЖҰМА 3 МАУСЫМ 2016 1. GÜN/ CUMA 3 HAZİRAN 2016 08-9.30 Таңғы ас Kahvaltı 09.00-09.40 Қонақтарды қарсы алу және тіркеу Konukları Karşılama ve Kayıt 10.00-10.30 Ашылуы және құттықтау сөздер Açılış ve Protokol Konuşmaları 10.30-11.00 Кофе брейк/ Kahve Arası 11.00 -13.00 І. ЖАЛПЫ ОТЫРЫС: «Еуразия өлкелеріндегі туризм: қайнар көздері, өткені бүгіні және болашағы» І. GENEL OTURUM: “Avrasya Ülkelerinde Turizm: Kaynakları, Dünü, Bugünü ve Geleceği” 13.00-14.00 Түскі ас (Университет асханасы) Öğle Yemeği (Üniversite Yemekhanesi) 14.00-18.00 IІ. ЖАЛПЫ ОТЫРЫС: «Ұлы Жібек жолы сауда- саттығының Азия-Еуропа қарым-қатынастары мен әлемдік туризмнің дамуына ықпалы» ІІ. GENEL OTURUM:«Ulu İpek Yolu Ticaretinin Asya- Avrupa İlişkilerine ve Dünya Turizminin Gelişmesine Katkısı”. 16.00 – 16.30 Кофе брейк/ Kahve Arası 19.00-21.00 Кешкі Ас (Университет асханасы) Akşam Yemeği (Üniversite Yemekhanesi) 21.00 Қонақ үйге бару Otele Gidiş 2 –КҮН/CЕНБІ - 4 МАУСЫМ 2016 2. GÜN/CUMARTESİ - 4 HAZİRAN 2016 08-9.30 Таңғы ас Kahvaltı 10.00-13.00 ІІІ. Отырыс: Секция отырыстары (1-3 секциялар) III. OTURUM: Seksiyon Oturumları (1-3 Seksiyonlаr) 10.30-11.00 Кофе брейк/ Kahve Arası 13.00-14.00 Түскі ас (Университет асханасы) Öğle Yemeği (Üniversite Yemekhanesi) 14.00-17.00 ІІІ. Отырыс: Секция отырыстары (4-5 секциялар) III. OTURUM: Seksiyon Oturumları (4-5 Seksiyonlаr) 4 16.00 – 16.30. Кофе-брейк/ Kahve Arası 17.00-17.30 IV. Отырыс: Қорытындылау және жабылу отырысы IV. OTURUM: Değerlendirme ve Kapanış Oturumu 17.30-18.00 Қатысушыларға сертификат тапсыру Sertifika ve Protokol Töreni 18.00-19.30 Концерт Konser 19.30-21.00 Кешкі Ас Akşam Yemeği 3 -КҮН/ЖЕКСЕНБІ - 4 МАУСЫМ 2016 3. GÜN/PAZAR - 4 HAZİRAN 2016 МӘДЕНИЕТ КҮНІ MEDENİYET GÜNÜ 08.00-09.30 Таңғы ас Kahvaltı 10.00-13.00 Алматы қаласы және Алматы облысының көрікті жерлерін Аралау Almatı Şehri ve Çevesinde Geziler 13.00-14.00 Түскі ас Öğle Yemeği 19.00-21.00 Кешкі ас Akşam Yemeği ҚОНАҚТАРДЫ ШЫҒАРЫП САЛУ KONUKLARIN ÜLKELERİNE DÖNÜŞÜ ҚАТЫСҚАНДАРЫҢЫЗ БЕН ҚОСҚАН ҮЛЕСТЕРІҢІЗ ЖӘНЕ КЕЛГЕНДЕРІҢІЗ ҮШІН АЛҒЫС БІЛДІРІЕМІЗ! KATILIMLARINIZ, KATKILARINIZ VE TEŞRİFLERİNİZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİZ! 5 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ ШЕТ ТІЛДЕР ЖӘНЕ ІСКЕРЛІК КАРЬЕРА УНИВЕРСИТЕТІ KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ BİLİM VE EĞİTİM BAKANLIĞI YABANCI DİLLER VE MESLEKİ KARİYER ÜNİVERSİTESİ «ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ ТУРИЗМІ ЖӘНЕ САУДА-САТТЫҒЫНЫҢ ЕУРАЗИЯ ЕЛДЕРІНІҢ ДАМУЫНДАҒЫ ОРНЫ» атты тақырыптағы ІІ- ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТҮРКІ ДҮНИЕСІ ТУРИЗМ СИМПОЗИУМЫ БАҒДАРЛАМАСЫ “İPEK YOLU TURİZM VE TİCARETİNİN AVRASYA ÜLKELERİNİN KALKINMASINDAKİ YERİ” İsimli II. ULUSLARARASI TÜRK DÜNYASI TURİZM SEMPOZYUMU PROGRAMI II INTERNATIONAL SYMPOSIUM OF THE TURKISH WORLD TOURISM ON THE THEME: «THE ROLE OF GREAT SILK WAY TOURISM AND TRADE IN THE DEVELOPMENT OF EURO-ASIAN COUNTRIES» 3-5 маусым 2016, АЛМАТЫ 3-5 Haziran 2016, ALMATI 6 1- КҮН - 3 МАУСЫМ 2016, ЖҰМА - АЛМАТЫ 1.GÜN - 3 HAZİRAN 2016, CUMA-ALMATI 09.00-09.40 Қонақтарды қарсы алу және тіркеу Konukları Karşılama ve Kayıt İşlemi 10.00 -11.00 АШЫЛУ/AÇILIŞ Қазақстан Республикасының әнұраны Түркия Республикасының әнұраны İki Ülkenin İstiklal Marşı Ашылу және қүттықтау Баяндамалары Açılış ve Protokol Konuşmaları A- АШЫЛУ БАЯНДАМАЛАРЫ /AÇILIŞ KONUŞMALARI  Доктор, профессор Сабри Хизметли, ШТІКУ ректоры және ұйымдастыру комитетінің тең төрағасы  Prof. Dr. Sabri HİZMETLİ, YDMKÜ Rektörü, Organizasyon Komitesi Eş Başkanı  Доктор, профессор Әли Өзек, ШТІКУ Президенті  Prof. Dr. Ali ÖZEK, YDMKÜ Başkanı  Доктор, профессор Махметқали Нұрғалиұлы Сарыбеков, М. Хайдар Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің ректоры және ұйымдастыру комитетінің тең төрағасы  Prof. Dr. Mahmetğali SARIBEKOV, K.C. M.H. Dulati-Taraz Devlet Üniversitesi’nin Rektörü ve Organizasyon Komitesi Eş Başkanı  Доктор, профессор Сейіт Айдын, Кастамону мемлекеттік университетінің ректоры және ұйымдастыру комитетінің тең төрағасы, Түркия  Prof. Dr. Seyit AYDIN, T.C. Kastamonu Üniversitesi’nin Rektörü ve Organizasyon Komitesi Eş Başkanı  Доктор, профессор Сабахаттин Балжы, Қырғызстан-Түркия халықаралық Манас университетінің ректоры және ұйымдастыру комитетінің тең төрағасы  Prof. Dr. Sabahattin BALCI, Kırgızistan-Türkiye Uluslararası Manas Üniversitesi’nin Rektörü ve Organizasyon Komitesi Eş Başkanı  Доктор, профессор Филиз Қылыч, Түркия Республикасының Қ.Бекташ Уәли мемлекеттік университетінің ректоры және ұйымдастыру комитетінің тең төрағасы  Prof. Dr. Filiz KILIÇ, T.C. H. Bektaş Veli Üniversitesi’nin Rektörü ve Organizasyon Komitesi Eş Başkanı 7 B - ҚҰТТЫҚТАУ БАЯНДАМАЛАРЫ /PROTOKOL KONUŞMALARI  Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек, Алматы қаласының әкімі – ұйымдастыру комитетінің тең төрағасы  Baurjan BAYBEK, Almatı Valisi ve Organizasyon Komitesi Eş Başkanı  Рыза Каған Йылмаз, Түркия Республикасы Алматы Бас Консулы  Rıza Kağan YILMAZ, Türkiye Cumhuriyeti Almatı Başkonsolosu  Академик Жұрынов Мұрат Жұрынұлы, ҚРҰҒА Президенті  Akademik Murat JURINOV, K.C. Milli Akademisi Başkanı  Доктор, профессор Рахман Алшанов, Тұран университетінің ректоры және ұйымдастыру комитетінің тең төрағасы  Prof. Dr. Rahman ALCANOV, K.C. Turan Üniversitesi’nin Rektörü ve Organizasyon Eş Başkanı  Доктор, профессор Махмұт АҚ, Т Р Стамбул университетінің ректоры  Prof. Dr. Mahmut AK, İstanbul Üniversitesi Rektörü  Доктор, профессор Мұса Йылдыз, Қожа А. Яссауи университетінің Төрағасы  Prof. Dr. Musa YILDIZ, H. A. Yesevi Uluslararası Türk Kazak Ün. Mütevelli Heyet Başkanı  Доктор, профессор Каплан Рамазан, Т.Р. Бартын мемлекеттік университетінің ректоры  Prof. Dr. Ramazan KAPLAN, T.C. Bartın Üniversitesi’nin Rektörü  Ақадемик Бабахан Шериф, Өзбекстан Ұлттық Академиясы/ Өзбекстан  Akademik Şerif BABAHAN, Özbekistan M. Akademisi/Özbekistan  Доктор, профессор Мұстафа Талха Гөнуллу, Адыяман университетінің ректоры  Prof. Dr.Mustafa Talha GÖNÜLLÜ, T.C. Adıyaman Üniversitesi Rektörü  Доктор, профессор Ибраев Алмаз, Махмұт Қашғари Шығыс университетінің ректоры/ Қырғызстан  Prof. Dr. Almaz İBRAEV, M. Kaşgari- Doğu Ün. Rektörü/ Kırgızistan  Доцент, доктор Мубариз Агаларов, Әзірбайжан Ұлттық Ғылымдар академиясы  Doç. Dr. Mubarız AĞALARLI, Azerbaycan Milli Akademisi/ Azerbaycan  Доктор, профессор Кенан Чоян, Памуккале университетінің Бас хатшысы  Prof. Dr. Kenan ÇOYAN, Denizli Pamukkale Ün. Genel Sekreteri  Доцент, доктор Эрнест Ибрагимов, Қырым Мәдениет, Өнер және Туризм Университеті 8  Doç. Dr. Ernest İBRAGIMOV, Kırım Medeniyet, Sanat ve Turizm Üniversitesi Öğretim Üyesi/Kırım  Доктор, профессор Мехмет Евкуран, Хитит университетінің деканы  Prof. Dr. Mehmet EVKURAN, Hitit Üniversitesi Dekanı/Türkiye  Доктор, доцент Седат Бенек, ТР Харран университеті/Түркия  Doç. Dr. Sedat BENEK, T.C. Harran Üniversitesi/ Türkiye  Доктор, доцент Мұстафа Хотамышлы, Ақтеніз университеті /Түркия  Doç. Dr. Mustafa HOTAMIŞLI, AKÜ İİFak./ Türkiye  Доцент, доктор Завреева Зарема Насиповна,Вернадский университет  Doç. Dr. Zavreeva Zarema NASİPOVNA, V. İ. Vernaskova Ün./ Kırım  Док., доц. Ясемин Немліоғлу Қожа, Т Р Қожаелі университеті /Tүркия  Yard. Doç. Dr. Yasemin NEMLİOĞLU KOCA, Kocaeli Ün./ Türkiye  Док. Дилек Елван Чокишлер, ТР Аднан Мендерес университеті /Түркия  Ar. Gör. Dr. Dilek Elvan ÇOKİŞLER, T.C. Adnan Menderes Ün./Türkiye  Доктор, доцент Назым Чокишлер, Измир Катип Шелеби университеті/Түркия  Yard. Doç. Dr. Nazım ÇOKİŞLER, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi/Türkiye  Доктор, доцент Илияс Ерпай, Сиирт Университеті/ Түркия  Yard. Doç. Dr. İlyas ERPAY, Siirt Üniversitesi/ Türkiye  Доктор, доцент Жемал Сезер, Сакария университеті, Түркия  Doç. Dr. Cemal SEZER, T.C. Sakarya Üniversitesi/ Türkiye  Доктор Қиялбек Диқанов, Алатау/Ататүрік университеті/Қырғызстан  Dr. Kualbek DİYKANOV, Alatav/Atatürk Üniversitesi/ Kırgızistan  Доктор, профессор Хасан Курт, Анкара университеті  Prof. Dr. Hasan KURT, Ankara Üniversitesi/Türkiye  Доктор, доцент Невзат Шимшек, А.Яссауи Университеті Еуразия Зерттеу Институтының Директоры  Doç. Dr. Nevzat ŞİMŞEK, A.Yesevi Ün. Avrasya A. Enstitüsü Müdürü  Prof. Kan. Anarbek ABDCABBAROV, Ruskılbekov Kırgız Ekonomi Ün./ Kırgızistan  Фармацевт магистрі Мевлюд Зенелхасани, Тиран университеті /Албания  Eczacı Mastır Mevlud Zenelhasani, Tiran Tıp Üniversitesi/ Arnavutluk 9 11.30-13.00 І. ЖАЛПЫ ОТЫРЫС: «ЕУРАЗИЯ ӨЛКЕЛЕРІНДЕГІ ТУРИЗМ:ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ, ӨТКЕНІ ЖӘНЕ БҮГІНІ» I.GENEL OTURUM: «AVRASYA ÜLKELERİNDE TURİZM: KAYNAKLARI, DÜNÜ, BUGÜNÜ VE GELECEĞİ» Өтетін орны: ШТІКУ, әл-Фараби залы Yeri: YDMKÜ el-Farabi Salonu  Модератор: Доктор, проф. Мұса Йылдыз, Қожа А. Яссауи университетінің төрағасы  Başkan: Prof. Dr. Musa YILDIZ, H. A. Yesevi Uluslararası Türk Kazak Ün. Mütevelli Heyet Başkanı  Модератор Академик Бабахан Шериф, Өзбекстан Ұлттық Академиясы/ Өзбекстан  Başkan:Akademik Şerif BABAHAN, Özbekistan M. Akademisi/Özbekistan  Хатшы: кандидат, доцент Гүлназ Бейсенбекова, ШТІКУ проректоры  Sekreter: Kan. Doç. Gülnaz BEYSENBEKOVA, YDMKÜ Rektör Yard. БАЯНДАМАШЫЛАР/KONUŞMACILAR: 1. К.э.н., профессор Абдыжапаров Анарбек Самийбекович, Кыргызский Экономический Университет им.М. Рыскулбекова «Роль Великого Шелкового Пути в развитии стран ЦАР» Prof. Dr. Anarbek ABDCABBAROV S. Kırgız Ekonomi Üniversitesi “Orta Asya Ülkelerinin Kalkınmasına Ulu İpek Yolunun Rolü” 2. Док., проф. Мехмет Евкуран, Хитит университеті, Дінтану факультеті «Түрік әлеміндегі ғылым және мәдениет алмасуындағы туризмнің рөлі» Prof. Dr. Mehmet EVKURAN, Hitit Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi, «Türk Dünyasında Bilimsel ve Kültürel Etkileşimde Turizmin Rolü» 3. Доцент, док. Кутай Октай, Кастамону университеті, Туризм факультеті, декан орынбасары «Туризм және қонақ үй менеджменті» Doç. Dr. Kutay OKTAY, Kastamonu Üniversitesi, Turizm Fakültesi, DekanYardımcısı, Turizm ve Otel İşletmeciliği «Türk Dünyası Ülkelerinin Turizm Portalları Üzerine Bir İnceleme» 4. Док., проф. Мехмет Азимли, Хитит университеті, Дінтану факультеті «Жібек жолындағы Осман сапаршылары және Дәптердар Сефи Шелебидің Қазақстан туралы көзқарастары жайлы» 10 Prof. Dr. Mehmet AZIMLI, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fak. İslam Tarihi ve Sanatları Bölümü Başkanı "İpek Yolu Üzerinde Osmanli Seyyahlari ve Defterdar Seyfi Çelebi'nin Kazakistan İzlenimleri Üzerine Mülahazalar» 5. Доктор Махаммед Жабраилов, Әзірбайжан Ұлттық Ғылым академиясы «Тарихи Жібек жолының Түркі Респбуликаларының дамуына ықпалының экономикалық мәні» Dr. Mahammad Jabrayilov, Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi "Tarihi İpek Yolunun Türk Cumhuriyetlerinin gelişmesine etkilerinin ekonomik boyutu: gerçeklik ve perspektifler» 6. Доктор экономических наук, доцент Ибрагимов Эрнест Энверович, ГБОУ ВО РК «Крымский университет культуры, искусств и туризма». «Особенности культурного туризма как фактора сохранения культурного наследия». Doç. Dr. Ernest İBRAHİMOV Enveroviç, Kırım Kültür Ün. Turizm Fak. “Kültürel Mirasın Korunmasının Bir Faktörü Olarak Kültür Turizminin Özellikleri.” 7. Доцент, доктор Хакан Рейхан, Хитит университеті, Экономика факультеті «Тұрақты даму жүйесі ретінде экотуризм және Түркияның экотуризм потенциалы» Doç. Dr. Hakan REYHAN, Hitit Üniversitesi İ.İ.B.F. Öğr. Üyesi "Bir Sürdürülebilir Kalkınma Biçimi Olarak Ekoturizm ve Türkiye’nin Ekoturizm Potanisyeli» 8. Док., проф. Шахмұрат Арық, Кастамону университеті «Түркияда басылған журналдардың Қазақстан мен Түркияның танылуындағы рөлі» Prof. Dr. Şahmurat ARIK, Kastamonu Üniversitesi Öğretim Üyesi «Türkiye’de Neşredilen DergilerinTürkistan ve Kazakistan’ın Tanıtılmasındaki Rolü» 9. Доцент, док., Барыш Эрдем, Қырғызстан-Түркия Манас университеті «Қырғызстан туризмінің жалпы жағдайын қадағалау: қазіргі жағдайы және ұсыныстар» Doç. Dr. Barış Erdem, Kırgızistan–Türkiye Manas Üniversitesi Turizm ve Otelcilik Yüksekokulu Müdürü ve Öğretim Üyesi «Kırgızistan Turizm Arz ve Talep Durumunun Analizi: Mevcut Durum ve Çözüm Önerileri» 10. Доц., док. Ахмет Сердар Айташ, Харран университеті, Жаратылыстану- әдебиет факультеті «Геотуризм жағынан потенциалды бір сала: Немрут тауы ұлттық саябағы» Yrd. Doç. Dr. Ahmet Serdar AYTAÇ, Harran Ünv. Fen Edebiyat Fak. Öğ. Üy. «Jeo Turizm Açısından Potansiyel Bir Alan: Nemrut Dağı Milli Parkı, Adıyaman» 11 14.00-18.00 II.ЖАЛПЫ ОТЫРЫС: «ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ САУДА-САТТЫҒЫНЫҢ АЗИЯ-ЕУРОПА ҚАРЫМ- ҚАТЫНАСТАРЫ МЕН ӘЛЕМДІК ТУРИЗМНІҢ ДАМУЫНА ЫҚПАЛЫ» II. GENEL OTURUM: «İPEK YOLU TICARETININ ASYA-AVRUPA İLIŞKILERI VE DÜNYA TURİZMİNİN GELİŞMESİNE KATKILARI» Өтетін орны: әл-Фараби залы Yeri: YDMKÜ el-Farabi Salonu Модератор: Проф.доктор Махмут Ак, Стамбул университетінің ректоры Başkan : Prof. Dr. Mahmut AK, İstanbul Üniversitesi Rektörü Модератор: Доцент, доктор Адил Джамилоғлы Курбанов, Әзірбайжан Ұлттық Ғылым Академиясы Başkan: Doç. Dr. Adil Cemiloğlu KURBANOV, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Хатшы: Проф.канд. Рахимбек Несипбаев, ШТІКУ, экономика ғыл.фак. деканы Sekreter: Prof. Каn. Rahımbek NESİPBAYEV, YDMKÜ İ.İ.İ.Fak. Dekanı Өтетін орны: әл-Фараби залы Yeri: YDMKÜ el-Farabi Salonu БАЯНДАМАШЫЛАР/KONUŞMACILAR: 1. Профессор, доктор Сабри Хизметли, ШТжІКУ ректоры, «Ұлы Жібек жолы сауда-саттығының Еуразияның дамуына және мәдениеттер- аралық қарым-қатынастарға ықпалы» Prof. Dr. Sabri HİZMETLİ, YDMKÜ Rektörü «İpek Yolu Ticaretinin Avrasya’nın Kalkınmasına ve Medeniyetlerarası İlişkilere Etkisi» 2. Доктор, профессор Хасан Курт, Анкара университеті/ШТІКУ проректоры «Жібек жолы тарихы және туризмі» Prof. Dr. Hasan KURT, Ankara Üniversitesi Öğr. Üyesi/YDMKÜ Rektör Yard «İpek Yolu Tarih ve Turizmi» 3. Доктор, проф. Жандан Немлиұлы, Хитит университеті, Дінтану факультеті «Жібек жолы бойында орналасқан Қаратеңіздің еншісі Трабзонның сауда және туризм мәні » Prof.Dr. Candan NEMLİOĞLU, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fak. Öğr. Üyesi Ipek Yolu Üzerinde Yer Alan Karadeniz’in Incisi Trabzon’un Ticari ve Turistik Önemi 4. Доцент, доктор Абдулкадир Гузел, Харран университеті, Жаратылыстану- әдебиет факультеті 12 «Адыяман қаласындағы ешкі аңы туризмі» Yrd. Doç. Dr. Abdulkadir GÜZEL, Harran Üniversitesi, Fen Edebiyat Fak. Öğ. Üy. «Adıyaman İlinde Yaban Keçisi Av Turizmi» 5. Доцент, доктор Жанан Танрысевер, Кастамону универ., Туризм факультеті «Туризмді түрлендірудің мәдени жолдары» Yrd. Doç. Dr. Canan TANRISEVER, Kastamonu Üniversitesi Turizm Fakültesi Turizm Rehberliği Bölüm Başkanı «Turizmin Çeşitlendirilmesinde Kültür Rotaları» 6. Доктор исторических наук, доцент Бегалиева Асель Сувакуновна, Кыргызско-Казахский университет, профессор, и.о. профессора Академии государственного управления при Президенте КР. «Особенности религиозного туризма и паломничества в Кыргызской Республике» Doç. Dr. Asel BEĞALIYEVA S., Kırgızistan-Kazakistan Ün. Öğ. Üy. «Kırgızistan’da Dini Turizm ve Ziyaret Özellikleri » 7. Доцент, доктор Мехмет Акбүйік, Харран университеті, Туризм факультеті «Жібек жолының Шаңлы урфаның сана туризміне ықпалы: Шейх Месуд мысалы» Yrd. Doç. Dr. Mehmet AKBIYIK, Harran Ünv. Turizm ve Otel İşletmeciliği Yüksek Okulu Bölüm Başkanı « İpek Yolunun Şanlıurfa İnanç Turizmine Etkisi: Şeyh Mesud Örneği» 8. Доцент, доктор Айшен Шатыр Рейхан, Хитит унив., Экономика факультеті «Түрік туризмінің болашағына байланысты ұсыныстар: глобал жылу ойлары қарсаңында» Yrd. Doç. Dr. Ayşen Satır REYHAN, Hitit Üniversitesi İ.İ.B.F. Öğretim Üyesi «Küresel Isınma Senaryoları Çerçevesinde Türk Turizminin Geleceği İle İlgili Öngörüler» 9. К.э.н. и.о. доцента Молдашева Алтынай Боранбаевна, ТарМУ им. М.Х. Дулати, заведующий кафедрой «Туризм и сервис» «Возможности использования анимационных программ в индустрии гостеприимства» Kan. Doç. Altınay MOLDAŞAYEVA, Taraz M.A. Dulati Ün. Turizm Böl. Başkanı “Konukseverlik Endüstrisini Geliştirmede Animasyon Programlarını Kullanma İmkanları ” 10. Д.и.н., профессор Несипбаева Калия Рахимовна, КазНПУ им. Абая, «Великий Шелковый путь и его влияние на развитие орнамента» Prof. Dr. Kaliya NESİPBAYEVA R., Abay Ün. Öğ. Üy. “ Ulu İpek Yolu ve Milli Nakışları Geliştirmeye Etkisi” 11. Доктор Хәсанов Бахтияр Камилоглу, Әзірбайжан Ұлттық ғылымдар академиясы «XIX-XX. ғғ. Басында Кавказия түріктерінің әлеуметтік өмірі (орыс деректері бойынша)» Dr. Hәsәnov Bәxtiyar Kamiloğlu, Azәrbaycan Milli İlmiler Akademisi 13 «XIX. –XX. Yüzyılın başlarında Kafkasya Türkleri’nin Sosyal Hayatı (Rus kaynaklarına Göre)» 12. Доктор, проф. Мухсин Халис, Кастамону университеті, Экономика ғылымдары факультеті «Тұрақты бәсекелік қуаты және біртұтастықтағы байланысы: туризм секторына байланысты бір талқылау» Prof. Dr. Muhsin HALİS, Kastamonu Ün., İktisadi ve İdari Bilim. Fak. Öğ. Üyesi «Sürdürülebilir Rekabet Gücü Ve Kümelenme İlişkisi: Turizm Sektörüne İlişkin Bir Değerlendirme» 13. К.г.н, доцент Зевреева Зарема Насиповна, Крымский федеральный университет имени В.И.Вернадского, Таврическая академия «Основные направления развития туристских взаимоотношений туристско- рекреационных регионов (на примере Республики Крым)» Doç. Dr. Zarema ZEVREEVA N, Kırım V. İ. Federal Ün. Öğretim Üyesi “Kırım Cumhuriyeti Örneğinde Turistik Bölgelerde Turistik İlişkileri Geliştirmenin Temel Kuralları ” 14. Доктор, профессор Фазыл Шенол, Қырғызстан-Түркия Манас университеті, Туризм факультеті «Ыстықкөл халқының туризм жайлы көзқарастары» Prof. Dr. Şenol ÇAVUŞ, Kırgızistan – Türkiye Manas Üniversitesi Turizm ve Otelcilik Yüksekokulu Öğretim Üyesi «Issık-Göl Halkının Turizme Karşı Tutumları» 15. Prof. Каn. Shabanov E. I. «International relations», M. Auezov SKSU, «The issue of Tsar’s administration interaction with native population of the Central Asia» 16. Доцент, доктор Агаларов Мубариз Захидоглу, Әзербайжан Ұлттық ғылымдар академиясы «Х ғасырда Каспий теңізі және айнасының сипаттамасы («Hüdud el alem» қарсаңында)» Doç. Dr. Ağalarov Mübariz Zahidoğlu, Azәrbaycan Milli Elmlәr Akademiyası «X. Yüzyılda Hazar denizi ve çevresinin tasviri (“Hüdud el alem” eseri esasında)» 17. Доцент, доктор, Фазыл Шенол, доктор Ұланбек Әлімов, Қырғызстан- Түркия Манас университеті, Туризм факультеті «Түркі әлеуметтік-мәдени өміріндегі аттар және Қырғызстанда ат туризмін дамыту потенциалы» Yrd. Doç. Dr. Fazıl ŞENOL, Öğr.Gör.Dr. Ulanbek ALİMOV, Kırgzistan-Türkiye U. Manas Üniversitesi Turizm ve Otelcilik Y.Okulu “Türk Yaşam Kültüründe Atlar ve Kırgızistan’da At Turizminin Gelişme Potansiyeli” 18. Профессор, доктор Жомарт Симтиков, УИЯДК «Некоторые вопросы инвестиционной политики рекреационного туризма» Prof. Dr. Cömert SİMTİKOV, YDMKÜ Öğ. Üyesi “ Serbest Turizme Yatırım Politikasının Bazı Problemleri ” 14 2 -КҮН - 4 МАУСЫМ 2016, СЕНБІ - АЛМАТЫ 2 GÜN - 4 HAZİRAN 2016, CUMARTESİ-ALMATI 10.00-17.00 ІІІ. ОТЫРЫС: СЕКЦИЯ ОТЫРЫСТАРЫ III. OTURUM: SEKSIYON OTURUMLARI 1-секция: «ЕУРАЗИЯДАҒЫ РУХАНИ ТУРИЗМ: ЗИЯРАТ ЖЕРЛЕРІ ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ» 1.Seksiyon «AVRASYA’DA MANEVI TURIZM: ZIYARET YERLERI VE ÖZELLIKLERI» Өтетін орны: Әли Өзек залы Yeri : YDMKÜ A. ÖZEK Salonu Модератор: Профессор, доктор Мустафа Талха Гонуллу, Адыяман университеті, проректор Başkan: Prof. Dr. Mustafa Talha GÖNÜLLÜ, T.C. Adıyaman Ün. Rektörü Moderatör: Проф., канд. Анарбек Абдыжаппаров, Рысқұлбеков ат. Қырғыз Экономика университеті Başkan: Prof. Kan. Anarbek ABDCABBAROV, Ruskılbekov Kırgız Ekonomi Ün. Sekreter : Prof . Doç. Ulan ABDIKALIKOV, YDMKÜ Хатшы: т.ғ.к., проф. Абдыхалықов Ұ.Қ., ШТІКУ БАЯНДАМАШЫЛАР/KONUŞMACILAR: 1. Доктор Адил Джамилоглы Курбанов, Институт Философии и Права Академии Наук Азербайджанской Республики «Перспективы экологического сотрудничества Азербайджана и Казахстана в Каспийском море» Doç. Dr. Adil Camiloğlu Kurbanov, Azәrbaycan Milli İlmiler Akademisi «Hazar Denizi Çerçevesinde Azerbaycan-Kazakistan Ekolojik İşbirliği’nin Perspektifleri» 2. Доктор, профессор Әли Рафет Өзкан, Кастамону университеті проректоры «Саяхат және денсаулық » Prof. Dr. Ali Rafet ÖZKAN, Kastamonu Ün. Rektör Yard. “ Seyahat ve Sıhhat” 3. Доктор Дилек Елван Чокишлер, Аднан Мендерес ун., Доц. Доқ.Назым Чокишлер, Измир Катип Шелеби Ун. «Халықаралық қатынастар теориялары перспективасының қоғамдар арасында бейбітшілікті орнатуда туризмнің рөлі » 15 Araştırma Görevlisi Dr. Dilek Elvan ÇOKİŞLER, Adnan Menderes Üniversitesi-Yard. Doç. Nazım ÇOKİŞLER, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Öğ. Üyesi «Uluslararası İlişkiler Teorileri Perspektifinden Toplumlar Arasında Barışın Sağlanmasında Turizmin Yeri» 4. Академик, т.ғ.к., Ұлан Абдыхалықов, ШТІКУ, тарих факультеті деканы «Ұлы Жібек жолы» тарихы және қазіргі кезеңі Akademik Ulan ABDIKALIKOV, YDMKÜ Tarih ve İlahiyat Fakültesi Dekanı “Ulu İpek Yolu: Tarihi ve Bugünü” 5. К.э.н., и.о. доцент, Бакыт Турдумамбетов, Кыргызско-Турецкий международный университет «Манас», «Проблемы развития инфраструктуры экотуризма в Кыргызстане» Doç. Dr. Bakıt TURDUMAMBETOV, Kırgızistan- Türkiye U. Manas Ün. Öğ. Üye. “Kırgızistan’da Ekoturizmi Kalkındırmanın Yapısal Sorunları” 6.Тенисбеккызы Гулзада, Восточный универ. им. Махмуда Кашгари- Барскани «Развитие туристических взаимоотношений и пути развития туризма тюркского мира» Gülzade TENİSBEKKIZI, Mahmut Kaşgari-Doğu Ün./Kırgızistan “Türk Dünyasının Turizmini Geliştirme Yolları ve Turistik İlişkilei Geliştirme” 7. Көлеген Гүлбазар Батырханқызы, Халықаралық қазақ-түрік университеті «Түркі халықтарының мәдени және дүниетанымдық байланыстарын қайта жаңғырту үшін Түркістанда заманауи туризмді дамыту мәселелері» Gülbazar KÖLEGEN Batırhankızı, H. A. Yesevi Uluslararası Kazak-Türk Ün. “Türk Dünyasnın Kültür ve Sosyal İlişkilerine Yenilemek için Türkistanda Çağdaş Turizmi Geliştirme Meseleleri” 8. Алибекова Вильнара Нурдавлетовна, Таразский государственный университет им. М.Х.Дулати, «Современное состояние развития туристического рынка Жамбылской области» Vilnara ALİBEKOVA Nurdaulatova, Taraz M.A. Dulati Ün. “Jambıl eyaletinin modern Turizm alanında Gelişme Durumu” 9. П.ғ.к., доцент Карбаева Шолпан Шайкенқызы, Абай ат. ҚазҰПУ «Жаңа жібек жолы: ел экономикасының әлеуметтік-мәдени саласын дамытудағы рөлі» Kand. Doç. Çolpan KARBAYEVA Şaykenkızı, Abay Ün. “Yeni İpek Yolu: Ülke Ekonomisinin Sosyal – Kültürel Alanı Kalkındırmada Rölü” 10. Филос,ғ.к. Малдыбек Ақмарал Жұмағұлқызы, филос.ғ.к. Дайрабаева Гуланда Бегалиевна, Х.А.Ясауи ат. Халықаралық Қазақ-Түрік университеті «Ұлы жібек жолы мұрасының мәдени туризмді жандандыру мүмкіндіктері» 16 Kand. Doç. Akmaral MALDIBEK CUMAKULKIZI, Kand. Doç. Gülanda BEGALİYEVNA, H. A. Yesevi Uluslararası Kazak.Türk Ün. Öğr. Üyesi “Ulu İpek Yolu Mirasının Kültür Turizmine Candandırma İmkanları” 11. Бекбаулина Сабира Хакимовна, Дocымoвa Oрaзкуль Жумaбaeвна, Таразский Государственный университет имени М.Х.Дулати, «Роль торговли Великого Шелкового пути в развитии науки и культуры Средней Азии Sabira BEKBEVLINA H., Orazgül DOCIMOVA C., Taraz M. A. Dulati Ün. “Orta Asya’da İlim ve Medeniyetin Gelişmesinde İpek Yolunun Rolü” 12. Пед. ғыл. кандидаты, доцент Саяхат Алшымбеков, Шет тілдер және іскерліқ карьера университетінің оқытушысы «Тау туризмі бойынша қорымдар және оның генезисі» Kand. Doç. Sayahat ALŞIMBEKOV, YDMKÜ Öğr. Üyesi “Dağ Turizmine Göre Türbeler ve Ortaya Çıkış Tarihi ” 13.Доцент Сакен Сапаргалиев, УИЯДК, Кафедра «Экономики и Туризма» «Роль религиозного туризма в исламе в формировании морально- нравственных ценностей» Doçent Saken SAPARGALİYEV, YDMKÜ Öğr. Üyesi “İslam İnanç Esaslarını Yerleşmesinde Dini Turizmin Rolü” 14. Ілияс Ерпай, Сиирт университеті, Дінтану факультеті « Рухани – сана туризмі және оның Қазақстан мен Түркия қатынастарындағы орны» İlyas ERPAY, Siirt Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, «İnanç Turizmi ve Türkiye - Kazakistan İlişkilerindeki Yeri» 15. Қымбат Асанова, Қырғызстан-Түркия Манас университеті. "Мейманханалардын башкаруусунда улуттук өзгөчөлүктөр” Öğr.Gör. Kımbat ASANOVA, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi “Lokantalar Yönetimindki Değişimler” 16. П.ғ.к., доцент Алшымбеков С.К., ШТІКУ, Болатбекқызы А. Магистрант Абай ат.ҚазҰПУ «Виртуалды турлардың маркетингтік маңызы» Kand. Doç. Sayahat ALŞIMBEKOV, A. BOLATBEKKIZI, YDMKÜ Öğ.Ele. “İnternet – elektronik Ulaşım Yoluyla Düzenlenen Turların Pazarlamacılık Önemi” 17 2-секция: «МӘДЕНИЕТ ЖӘНЕ ТУРИЗМ» 2. Seksiyon: «MEDENIYET VE TURIZM» Өтетін орны: Мехмет Акиф Ерсой залы Yeri : YDMKÜ M. A. Ersoy Salonu Модератор: Проф.доктор Алмаз Ибраев, Махмут Қашқари ат. Шығыс университетінің ректоры,/Қырғызстан Başkan: Prof. Dr. Almaz İBRAYEV, Mahmut Kaşgari Şıgıs Ün. Rektörü/ Kırgızistan Модератор: Доцент, кандидат Евгений Шаванов, М.Әуезов ат. ОҚМУ Başkan : Kand. Doç. Evgeni ŞABANOV, Muhtar Avezov Ün./ Kazakistan Хатшы: Кандидат, проф. Ольга Куратова, ШТІКУ – пед.ғылымдар факультеті Sekreter: Kan. Prof. Olga KURATOVA, YDMKÜ – Pedagoji İlimleri Fakültesi БАЯНДАМАШЫЛАР/KONUŞMACILAR: 1. К.э.н., доцент Кенжебаева Марина Толеуовна, ТарГУ им М.Х.Дулати, зав.кафедры «Экономика» «Вопросы подготовки квалифицированных кадров для отрасли туризма» Kand. Doç. Marina KENCEBAYEVA T., Taraz M.A. Dulati Ün. Öğ. Üyesi “ Turizm Sektöründe Bilgili Kadro Yetiştirme Problemleri” 2. Док., проф. Мухсин Халис, Емрах Яшарсой, Кастамону университеті «Адам қайнаркөздері менеджменті жайлы жаңа инновациялар: Түркиядағы қонақүйлер жайлы бір зерттеу» Prof. Dr. Muhsin HALİS, Arş. Gör Emrah YAŞARSOY, Kastamonu Üniversitesi «İnsan Kaynakları Yönetiminde Yeni Eğilimler: Türkiye’deki Oteller Üzerine Bir Araştırma» 3.Доц., док. Седат Бенек, Мехмет Өзжанлығ, Харран университеті «Такоран жайлауының (Түркия/Шанлыурфа) табиғи ерекшелігі мен туризм потенциалы» Doç.Dr. Sedat BENEK, Arş.Gör Mehmet ÖZCANLІ, Harran Ün. Öğr. Üyesi «Takoran vadisinin (Türkiye/Şanliurfa/Sİverek) Doğal Ortam Özelikleri ve Turizm Potansiyeli» 4. Т.ғ.к, доцент Ақтамбердиева З.С. ШТІКУ. проректор «Мәдени мұра» бағдарламасының Қазақстандағы туризмді дамытудағы рөлі” Kand. Doç. Zavre AKTAMBERDİYEVA, YDMKÜ Rektör Yardımcısı N. Nazarbayev’in “Kültür Mirası” Programının Kazakistan’da Turizmin Gelişmesindeki Roli 5. Турдубекова Сапаргуль, Кыргызско-Турецкий меж. Университет «Манас», “Еда как часть культуры,ее роль в развитии сельского туризма» Sapargül TURDUBEKOVA U., Kırgızistan-Türkiye U. Manas Ün. Öğ. Gör. “Kırsal Turizmi Gelitirmede Eski Yemek Kültürünün Rolü” 6. Доктор педагогических наук Никитинский Евгений Сергеевич, Кулахметова Гульбарам Амантаевна, Казахская Академия спорта и туризма «Перспективы развития культурного и познавательного туризма по Великому Шёлковому пути в Республике Казахстан» 18 Doç. Dr. Evgenii NİKİTİNCKİ S., Gülbahram KULAHMETOVA, Almatı Spor ve Turizm Akademisi Öğr. Üye. “Ulu İpek Yolunun Kazakistan’da Kültür ve Sosyal Alanda Tanıtılması Perspektifi” 7 . Еркебеков Асылбек Калдыбекович, КазНПУ им.Абая, «Общие подходы к развитию индустрии туризма в республике Казахстан» Asılbek ERKEBEKOV K, Abay Üniversitesi « Kazakistan Cumhuriyeti’nde Turizm Endüstrisini Geliştirme Genel Esasları» 8. Филос,ғ.к. Малдыбек Ақмарал Жұмағұлқызы, филос.ғ.к. Дайрабаева Гуланда Бегалиевна, Х.А.Ясауи Халықаралық Қазақ-Түрік университеті «Ұлы Жібек жолы мәдениеті – діни сұхбат бастамасы ретінде» Kand. Doç. Akmaral MALDIBEK C., Kand. Gülanda DAYIRBAYEVA, H.A. Yesevi Kazak-Türk Üniversitesi Öğ. Üy. “Ulu İpek Yolu Medeniyeti- Dini Sohbet Mekanı” 9. Док., проф. Шенол Шавуш, Махмут Вурал, Қырғызстан-Түркия Манас ун. «Электрондық инновацияның Қырғызстанда орындалу мүмкіндіктері туралы» Prof. Dr.Şenol ÇAVUŞ, Öğr. Gör. Mahmut Vural, Kırgızistan–Türkiye Manas Ün «Elektronik Girişimciliğin Kırgızistanda Uygulama Olanaklarının İncelenmesi» 10. Мусабаева Заузат Колдасыновна, ТарГУим.М.Х.Дулати, ст.препод. «Культурно-исторический и природный потенциал развития туризма в регионе» Zavzat MUSABAYEVA K., Taraz M.A. Dulati Ün. Öğr. Üyesi “Bölgesel Turizmi Kalkındırmada Tarihi ve Kültürel Kaynaklar” 11. Бабаханова Э. Абай атындағы ҚазҰПУ- дің аға оқытушысы, «Жібек жолының Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамудағы орны» E. BABAHANOVA, Abay Milli Pedagoji Ün. Uz. Okutmanı “İpek Yolu’nun Kazakistanda Sosyal-Ekonomik ve Kültürel Kalkınmada Yeri” 12.К.э.н. Жаксыгулова Г.К., докторант Мырзабекова М.Ж. Университет Кастамону «Влияние кинооиндустрии на развитие сферы туризма в Турции» Dr. G. K. CAKSIKULOVA, Dok. Öğr. Maya C. MIRZABEKOVA, Kastamonu Ün. Öğretim Elemanı “ Türkiye’de Turizm Endüstrisini Kalkındırmada Sinemanın Etkisi ” 13. К.э.н., доцент Фаизова Эльмира, Сәнді Карабалаева, М.Х.Дулати ат. ТарМУ, « Beauties of ancient Taraz in legends and poems» Kand. Doç. Elmira FAİZOVA, Cendi KARABALAYEVA, Taraz MA.Dulati Öğ. Üyesi 14. К.э.н Айгуль Айтжанова, УИЯДК , преподаватель «Брендинг-технология продвижения бренда» Kand. Doç. Aygül AYTCANOVA, YDMKÜ Öğ. Üyesi “Marka Geliştirmede Teknolojini Rolü” 15. П.ғ.к., доцент Гүлназ Бейсенбекова, ШТІКУ, ҒжТ проректоры «Қазақстан-Түркия арасындағы туризмді дамытудағы түрік телесериалдарының алатын орны» Kand. Doç. Gülnaz BEYSENBEKOVA, YDMKÜ Rektör Yardımcısı “Kazakistan-Türkiye İlişkilerinin Gelişmesinde TV Dizilerinin Rolü” 19 3-секция: «ТҮРКІ ӘЛЕМІ ТУРИЗМ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАРЫ ЖӘНЕ ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ» 3. Seksiyon : «TÜRK DÜNYASI TURIZM İLIŞKILERI VE GELIŞTIRME YOLLARI» Өтетін орны: 45 аудитория Yeri : YDMKÜ 45 Nolu Sınıf Модератор: Проф.доктор, Сайым Атеш, Кастамону университеті, Başkan: Prof. Dr. Saim ATEŞ, T.C. Kastamonu Ün. Turizm Fak. Dekanı Модератор: Кандидат, доцент Алтынай Молдашева, М.Х.Дулати ат. ТарМУ, туризм кафедрасының меңгерушісі Başkan: Kan. Doç. Altınay MOLDAŞIYEVA, Taraz M. H. Dulati Ün. Turizm Bölüm Başkanı Хашы: Доцент Бинали Мамоев, ШТІКУ, кафедра меңгерушісі Sekreter: Doç. Benali MAMAYEV, YDMKÜ İİİ Fak. Bölüm Başkanı БАЯНДАМАШЫЛАР/KONUŞMACILAR: 1.Дocымoвa Oрaзкуль Жумaбaeвна, Бекбаулина Сабира Хакимовна, М.Х.Дулати ат. ТарМУ «Aймaқ туризмiнiң Ұлы Жiбeк жoлындaғы aлaтын рoлi» Orazkul DOSIMOVA, Sabira BEKBAULİNA, M.H. Dulati Taraz Ün. " Ulu İpek Yolunda Bölge Turizminin Rolü" 2.Доктор филологических наук, профессор Сауле Даутова Батталовна, директор НИИ «Литературоведения и языкознания», КазНПУ им. Абая «Литература и художественная культура тюркских народов в контексте тюркской идентичности» Prof. Dr. Savle DAUTOVA B., Abay Ün. Nİİ-nin Müdürü “ Türk Kimliği Bağlamında Türk Halklarının Edebiyat ve Sanat Kültürü” 3. Хусейн Памукшы, Кастамону университеті, Туризм факультеті «Жаңа бір туризм іс-шарасы ретінде халал туризм» Arş. Gör. Hüseyin PAMUKÇU, Kastamonu Üniversitesi Turizm Fakültesi «Alternatif Bir Turizm Etkinliği Olarak Helal Turizm» 4. Нарынгүл Маргазиева, Қырғызстан-Түркия Манас университеті «Қырғызстанда Туризмнің аты ретінде Ыстықкөл: бір сала зерттеуі» Öğr.Gör.Narıngül MARGAZİEVA, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, "Kırgızistan'da Turizmin Adı Isık-Göl: Bir Alan Çalışması" 5. Надира Турганбаева, Динара Искакова, Қырғызстан-Түркия Халықаралық Манас университеті «Бағытты анықтау аппараты ретінде Гурме фестивальінің рөлі» Öğr.gör. Nadira TURGANBAYEVA, Öğr.gör. Dinara ISAKOVA, Manas Üniversitesi “ Destinasyon Tutundurma Aracı Olarak Gürme Festivalin Rolü” 6. Жаңыл Махпурова, Қырғызстан-Түркия Халықаралық Манас университеті 20 «Түркияда тәжірибе алмасу жасаған және жасамаған студенттердің Түркия туралы көзқарасы: Манас университеті мысалында» Öğr. Gör. Canıl Mahfurova, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi «Türkiye’de Staj Yapan ve Yapmayan Öğrencilerin Türkiye Algısı: Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi Örneği» 7. Доктор, профессор Хурия Екхлеф, ШТІКУ проректоры «Жібек жолы төңірегінде тілдераралық қарым-қатынастар және ықпалдасу» Prof. Dr. Houria YEKHLEF, YDMKÜ Rektör Yardımcısı, “ İpek Yolu Bağlamında Dillerarası İlişkiler ve Etkileşim” 8. Г.ғ.к., доцент Абдиманапов Б.Ш., Мамоев Б.Ш. ШТІКУ, «Ұлы Жібeк жолы - туристік саланың дамытудың болашағы» Kand. Doç. B.Ş. ABDIMANAPOV, Doçent Benali MAMOYEV,YDMKÜ Öğr. Üy. “Ulu İpek Yolu: Türkistan Bölgesi Kalkınmasının Geleceği” 9. Кожамкулова Балнур Асилбековна, Қ.А.Ясауи Халық. Қазақ-Түрік ун. «Қазақстандағы туризмді дамыту жолдары» Balnur KOCAMKULOVA A., H.A.Yesevi Uluslararası Kazak-Türk Ün. “Kazakistan’da Turizmi Geliştirme Yolları” 10. Э.ғ.к., доцент м. а. Назикова Жанагуль Амирхановна, қызмет көрсету сферасындағы магистр, Джоланов Ермек Ермекович, М.Х.Дулати ТарМУ «Туризм саласындағы сұранысты ынталандырудағы маркетингтіктің рөлі мен әдістері» Kand. Doç. Canagül NAZİKOVA A., Ermek COLANOV, Taraz M.A. Dulati Ün. “ Turizm Alanındaki Talepleri Teşvik Etmede Pazarlamanın Önemi ve Yöntemleri” 11. Доцент, доктор Айдоган Айдогду, Мухаммед Архаям, Кастамону ун. «Халал туризм: орны жоғары туризмнің бір түрі» Yrd. Doç. Dr Aydoğan AYDOĞDU, Mohamed Arhaiam Kastamonu Üniversitesi Yükselen Bir Turizm Çeşidi: Helal Turizm 12. Филос.ғ.к., доцент Шадинова Гульзира Абиласановна, Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік Университеті «Оңтүстік Қазақстандағы туризмді дамытуға кедергі ететін негізгі әлеуметтік- экономикалық факторлар Kan. Doç. Gülmira ŞADİNOVA, H.A. Yesevi Uluslararası Kazak-Türk Ün. “ Güney Kazakistan’da Turizmin Kalkınmasına Engel Olan Sosyal ve Ekonomik Faktörler” 13. Кудабаева Ляззат Асанбайкызы, М.Х.Дулати ат. ТарМУ, аға оқытушы «Инновациялық процестердің туризм индустриясының тиімді қызмет етуіне әсері» Lezzet KULABAYEVA A., Taraz M.A. Dulati Üniversitesi İnovasyalık Proseslerin Endüstrinin Güçlü Hizmet Etmesine Etkisi” 14. Mevlud Zenelhasani, Pharmacist, University of Medicine in Tirana, Master degree, Albania «How can the Kazakhstan’s and albanian tourism be improved?» 16. Sashenka Ndreka, Journalist, University of Tirana, Scientific Master degree, Albania, «Brand promotion of Albanian tourism» 21 4-секция: «ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ТУРИЗМ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУДАҒЫ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ» 4.Seksiyon: «KAZAKİSTAN’DA TURİZM VE SOSYAL-EKONOMİK KALKINMADAKİ ÖNEMİ» Өтетін орны: Әли Өзек залы Yeri : YDMKÜ Ali Özek Salonu Модератор: Проф. Доктор Кенан Чоян, Памуқкалье ун., Бас хатшы/Түркия Başkan: Prof. Dr. Kenan ÇOYAN, T.C. Pamukkale Ün. Genel Sekreteri/ Türkiye Moderatör: Доцент, доктор Невзат Шимшек, Қ.А.Ясауи ат. Халықаралық Қазақ- Түрік университеті, Еуразия Институтының директоры Başkan :Doç. Dr. Nevzat ŞİMŞEK, A. Yesevi Ün. Avrasya A. Enstitüsü Müdürü Хашы: Кандидат, доцент Надежда Ивлева, ШТІКУ, Туризм каф. меңгерушісі Sekreter: Kand. Doç. Nadejda İVLİVA, YDMKÜ, Turizm Bölüm Başkanı БАЯНДАМАШЫЛАР/KONUŞMACILAR: 1. Кандидат, доцент Олег Лютерович , доцент Бинали Мамоев , УИЯДК «Шелковый путь: Казахстанский участок Тянь-Шанского коридора» Kand. Doç. Oleg LETEROVİÇ, Doçent Benali MAMOYEV, YDMKÜ Öğr. Üy. “ İpek Yolu: Tanrı Dağları(Tiyanşan) Rotasının Kazakistan Bölümü 2. Т.ғ.к., доцент Отарбаева Гулжан Кобеевна, М.Әуезов ат. ОҚМУ, «ХХІ Ғ. Ұлы Жібек жолының жандануы – Қазақстанның жаңа экономикалық күретамыры ретінде» Kand. Doç. Gülcan OTARBAYEVA K., Muhtar AVEZOV Üniversitesi “XXI. Yüzyılda İpek Yolunun Kazakistan’ın Yeni Ekonomik Damarı Olarak Canlanması” 3. Садыков Ж.А., АО «Университет КАЗ ГЮУ» г.Астана «Формирование кластера великого шелкового пути в Казахстане в рамках международного коридора «Западная Европа –Западный Китай» C.A. SADIKOV, Astana Avrasya Üniversitesi “ Batı Avrupa- Batı Çin Arasındaki Uluslararası Koridar Bağlamında Kazakistan’da Ulu İpek Yolunun Oluşumu” 4. Ақпанбаев Еркін Жұмәсілұлы, ШТІКУ, «Экономика және туризм» каф. «Қазақстан Республикасында туристік қызметті мемлекеттік реттеу мен дамыту жолдары»» Erkin AKPANBAYEV C., YDMKÜ Öğ. Gör. “Kazakistan Cumhuriyeti’nde Turizm Hizmetinin Devlet Tarafından Düzenlenmesi ve Geliştirilmesinin Yolları” 5. Альменова Венера Саятовна, АО «Университет КазГЮУ» г.Астана «Роль туристских дестинаций в развитии экономики регионов» Venera ALMENOVA S., Astana Avrasya Üniversitesi “ Bölgesel Ekonomik Kalkınmada Turizm Güzergahının Rolü” 6. Дүйсенбек Салтанат Жаңабергенқызы, Қ.А.Ясауи ат. ХҚТУ «Қазақстандағы туризм дамуының қазіргі жағдайы: проблемалары және даму болашағы» 22 Saltanat DÜYSENBEK C., H.A.Yesevi U. Kazak-Türk Üniversitesi “Günümüzde Kazakistan’da Turizmin Gelişmesi Meselesi: Problemleri ve Gelecekte Gelişmesi” 7. Снасапина Альбина Сергалиевна, Қазақ-Ресей Халықаралық университеті «Ақтөбе облысының экологиялық туристік әлеуеті» Albina SINASPINA S., Uluslararası Kazak-Rus Üniversitesi “ Aktöbe Eyaletinin/Vilayetinin Ekolojik-Turistik Konumu” 8. Кандидат пед. наук, доцент Надежда Ивлева, магистр Динара Кадырбекова, УИЯДК «Формирование модели межэтнической толерантности в Казахстане через развитие этнического туризма» Kand.Doç. Nadejda İVLEVA, Dinara KADIRBEKOVA,YDMKÜ Turizm Böl. Başk. “Kazakistan’da Etni Turizmi Geliştirerek Etnik Topluluklar Araındaki İlişkileri Geliştirme ” 9. Нусупова Лариса Сергеевна, Узбекова Баян Султанаглиевна, Алматы менеджмент университеті «Проблемы и перспективы создания национальной гостиничной цепи» Larisa NUSUPOVA Sergiyevna, Bayan UZBEKOVA S., Almatı İşletme Ün., “Ulusal Otelcilik Ağının Kurulmasıyla İlgili Bakışlar ” 10. К.э.н.Ольга Стаценко, УИЯДК, преподаватель “ Конкурентные преимущества Казахстанского туристского продукта” Kand. Olga STASENKA, YDMKÜ Öğ. Üyesi “Kazakistan Turiztik Ürünlerinin Yarışabilirlik Özelliği” 11. К. т.н. Чернявская Наталья Петровна, Таразский Государственный университет им.М.Х.Дулати, «Новые горизонты национальной казахской кухни» Kand. Natalya ÇERNYVSKAYA PETROVNA, TARAZ m.a. Dulati Ün. Öğr. Üyesi “ Ulusal Kazak Mutfağının Yeni Ufukları” 12.Кан. доцент Смагулова Кулжехан Разиновна, ТарГУ им.М.Х.Дулати «Развитие внутреннего туризма в регионе» Doç.Dr. Smagulov Kulzhihan Razinovna, Taraz M.A. Dulati Üniversitesi "Bölgedeki İç Turizmin Geliştirilmesi" 13. PhD, Бейсекей Еркін, Халықаралық Бизнес Университеті, « Қазақстанда туризмді дамыту келешегі» PhD, Beysekey Erkin, Almatı Uluslararası Ticaret Üniversitesi "Kazakistan’da Turizmi Kalkındırmanın Geleceği" 14.Дуйсембаева Альмира Токтаназаровна, М.Х.Дулати атындағы ТарМУ «Казақстанда экологиялық туризмнің дамуы» Almira DUYSEMBAYEVA, Taraz M.H.Dulati Üniversitesi "Kazakistan'da ekolojik turizmin gelişimi" 15. Тлеугали Аскербек Адилулы, Казахско-Русский Международный Университет,(Актобе) «Развитие всеказахстанской коммуникационно-информационной платформы на базе QR–кодов в туризме» Askerbek TÜLEVĞALİ A., Aktöbe Uluslararası Kazak-Rus Ün. Öğ. Elemanı “Turizmde Orkodov Temelinde Kazakistan Genelinde İletişim ve Ulaşım Platformu ” 23 5-cекция: «ОРТА АЗИЯДАҒЫ ҒЫЛЫМ МЕН МӘДЕНИЕТТІҢ ДАМУЫНДА ҰЛЫ ЖІБЕК ЖОЛЫ САУДА-САТТЫҒЫНЫҢ РӨЛІ» 5. Seksiyon : «ORTA ASYA’DA İLIM VE MEDENIYETIN GELIŞMESINDE İPEK YOLU TICARETININ ROLÜ» Өтетін орны: М. А. Ерсой залы Yeri : YDMKÜ:M.A. Ersoy Salonu Модератор: Doç. Доктор Хасанов Камилоглы, Әзірбайжан Ұлттық Ғылым Академиясы Başkan :Dr. Bahtiyar Hasanov KAMİLOĞLU, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Модератор: Профессор, доктор Хасан Курт, Аңқара ун./ШТІКУ проректоры Başkan: Prof. Dr. Hasan KURT, Ankara Ün. Öğr. Üy,/YDMKÜ Rektör Yard. Хашы: Кандидат, доцент Гүлнар Исатаева, ШТІКУ, Тарих, дінтану және халықаралық қатынастар кафедарсының меңгерушісі Sekreter: Kand. Doç. Gülnar İSATAYEVA, YDMKÜ Tarih, İlahiyat ve Uluslararası İlişkiler Böl. Başkanı Баяндамашылар/Konuşmacılar: 1. Доцент, доктор Назым Чокишлер, Измир Катип Шелеби ун., доктор Тілек Елван Чокишлер, Аднан Мендерес университеті оқытушылары «Түрік концейі: Заманауи Жібек жолы ортақ тур пакеті» Yard. Doç. Dr. Nazım ÇOKİŞLER, İzmir Katip Çelebi Üniversitesi , Ar. Gör. Dr. Dilek Elvan ÇOKİŞLER Adnan Menderes Üniversitesi, «Türk Konseyi - Modern İpek Yolu Ortak Tur Paketi» 2.Доцент, доктор Ясемин Немлиоглу Кожа, Кожаелі университеті «Жібек жолының жандандырылуында Түркия жағалауларының мәні мен рөлі» Yard. Doç. Dr.Yasemin NEMLIOĞLU KOCA, Kocaeli Üniversitesi-Barbaros Denizcilik Yüksekokulu «İpek Yolu’nun Canlandırılmasinda Türkiye Limanlarının Rolü ve Önemi» 3. Доцент, доктор Мухаррем Авжы, Доктор Женк Кочоұлы, Кастамону университеті «Бакалавриат туризм білімін алған студенттердің әлемдік туризм этикалық кодтарын түсіну сапасы» Yrd. Doç. Dr. Muharrem AVCI, Öğr. Gör. Dr. Cenk Murat KOÇOĞLU, Kastamonu Üniversitesi «Lisans Düzeyinde Turizm Eğitimi Alan Öğrencilerin Evrensel Turizm Etik Kodlarını Algılama Düzeyi» 24 4. Профессор, к.э.н. Рахимбек Несипбаев, УИЯДК, декан факультета экономических специальностей «Торгово-логистическая эффективность казахско-турецкого маршрута Великого Шелкового пути в ХХI веке» Prof. Dr. Rahimbek NESİPBAYEV, YDMKÜ- İİİ FAK. Dekanı “ XXI. Yüzyılda Ulu İpek Yolunun Kazak-Türk Rotasına Ticari ve Logistik Etkisi” 5. Т .ғ.д. Дана Мукатова, Абай атындағы ҚазҰПУ «XXI ғасырдағы Ұлы Жібек жолының даму перспективасы Dr. Dana MUKATOVA, Abay Ün. Öğr. Üyesi “ XXI Yüzyılda Ulu İpek Yolunun Kalkınma Perspektivi” 6. Доктор, профессор Бахтияр Алдашов, к.э.н., доцент Фаизова Эльмира, Таразский государственный университет имени М.Х. Дулати «Place branding toolkits in enhancing attractiveness of cities» Prof. Dr. Bahtiyar ALDAŞOV, Kan. Doç. Elmira FAYZİYOVA,Taraz M.A. Dulati Ün. «Place branding toolkits in enhancing attractiveness of cities» 7. П.ғ.к.,доцент Райхан Дабылтаева, ШТІКУ, пед. ғылымдары фак.деканы «Тараз– «Ұлы Жібек Жолы» бойындағы тарихи ірі қала» Kand. Doç. Reyhan DABILTAYEVA, YDMKÜ Pedagoji İlimleri Fak. Dekanı “Taraz: İpek Yolu Üzerindeki Tarihsel Büyük Kent” 8. Д.ф.н. Билялова Гульмира Николаевна, Казахская Академия спорта и туризма «История шелководства на Великом Шелковом пути: культурологический анализ» Dr. Gülmira BİLYALOVA N., Kazakistan Spor ve Turizm Akademisi Öğ. Üyesi “Ulu İpek Yolu Üzerinde İpekçilik Tarihi: Kültürel Değelendirme” 9.Ф.ғ.к., Баянды Оспанова, Абай атындағы ҚазҰПУ, т.ғ.к. Жуман С.Ә. Каспий Қоғамдық универ. гуманитар. ғылымдар жоғары мектебінің деканы, «Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихының бастаулары» Kand. Bayandı OSPANOVA, Abay Ün. Öğr. Üyesi, Kan.Doç. Juman S.A Hazar Toplumsal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dekanı, “ Ulu İpek Yolunun Meydana Gelişinin Tarihçesi” 10. Кандидат, доцент Евгений Шабанов «The issue of Tsar’s administration interaction with native population of the Central Asia» 11. Г.ғ.к. доцент Тоқпанов Е.А., І.Жансүгіров атындағы МУ, п.ғ.к, доцент Омаров Қ.М. ШТІКУ оқытушысы «Туристік іс-әрекеттердің география ғылымымен байланысы» 25 Kand. Doç. E.A. TOKPANOV, Kand. Doç. K.M. OMAROV, İ. Cansugirov Üniversitesi “ Turizm Faaliyetlerinin Coğrafya İlmiyle İlişkisi” 12. Д.э.н., профессор Мизанбекова С.К, магистр Аппазова А.А. УИЯДК «Современные направления торгово-экономического сотрудничества Казахстана и Турции» Prof. Dr. Salima MIZANBEKOVA K., Uz. Okut. A.A. APPAZOVA, YDMKÜ Öğr. Üyesi “Kazakistan-Türkiye Arasında Ticari ve Ekonomik İşbirliğinin Modern Yönleri” 13. Э.ғ.к., доцент Абиева С.Н. ШТІКУ-дың оқытушысы, «Қазақстанда туристік салада бухгалтерлік есепті ұйымдастыру ерекшеліктері» Kand. Doç. Sabira ABİYEVA N, YDMKÜ Öğr. Üyesi “Kazakistan’da Turizm Alanında Muhasebecilik Düzenleme Özellikleri” 14. Доктор Оңғарова Еркенай, ШТІКУ, ректордың қабылдау бөлімінің директоры «Қазақстан Республикасының халықаралық туризмдегі орны». Dr. PhD Erkinay ONGAROVA, YDMKÜ Rektör Danışmanı “ Kazakistan Cumhuriyeti’nin Uluslararası Turizmdeki Yeri” 15. Т.ғ.к., доцент Рыскул Оспанова, Абай ат. ҚазҰПУ « Ежелгі Ұлы Жібек жолының негізгі бағыттары мен тарихи дамуы» Kand. Doç. Rıskul OSPANOVA, Abay Üniversitesi Öğr. Üyesi “ Eski Ulu İpek Yolunun Asıl Maksattları ve Tarihi Gelişimi” 16. Доцент, доктор Ержан Қуанышбаев, Еуразия Ұлттық университеті «Түркі халықтарында «жұрт» және «ұлыс» сөздерінің лексикосемантикалық ерекшеліктері» Doç. Dr. Ercan KUANIŞBAYEV, Avrasya Milli Üniversitesi Öğr. Üyesi “Türk Halklarında Yurt ve Ulus Sözlerinin Leksik-semantik Özellikleri” 17.Доцент Мамоев Б.Ш., г.ғ.д. Абдиманапов Б.Ш., ШТІКУ «Туристік индустрияны қалыптастырудағы туристік кластерлерді дамытудың рөлі» Doç. Benali MAMOYEV Ş., Kand. B.Ş. ABDIMENAPOV, YDMKÜ Öğ.Üyesi “Turizm Endüstrisini Geliştirmede Turistik Mekanları Kalkındırmanın Rolü 26 І V. ОТЫРЫС: ҚOРЫТЫНДЫЛАУ ЖӘНЕ ЖАБЫЛУ САЛТАНАТЫ IV. OTURUM: DEĞERLENDİRME VE KAPANIŞ Өтетін орны: Мехмет Акиф Ерсой залы Yeri: YDMKÜ: Mehmet Akif Ersoy Salonu Модератор: доктор, профессор Рамазан Каплан, Бартын университетінің ректоры/Түркия Başkan: Prof. Dr. Ramazan KAPLAN, T.C. Bartın Üniversitesi Rektörü/Türkiye Moderatör: доктор, профессор Сабри Хизметли, ШТІКУ Ректоры/Қазақстан Başkan: Prof. Dr. Sabri HİZMETLİ, YDMKÜ Rektörü/ Kazakistan Хатшы: кандидат, доцент Дабылтаева Р.Е., ШТІКУ Педагогикалық ғылымдар факультетінің деканы/Қазақстан Sekreter: Kan. Doç. Reyhan DABILTAYEVA, YDMKÜ-Dekan /Kazakistan Баяндамашылар /Konuşmacılar:  Доктор, профессор Махмут Ак, Стамбул университетінің ректоры  Prof. Dr. Mahmut AK, T.C. İstanbul Üniversitesi Rektörü  Док., проф. Филиз Кылыч, Н. Қажы Бекташ У. университетінің ректоры  Prof. Dr. Filiz KILIÇ, Nevşehir H.Bektaş Veli Ün. Rektörü  Док., проф.,Сейітхан Қойбақов М.А.Дулати ТарМУ проректоры  Prof. Dr Seyithan KOYBAKOV,Taraz M. A. Dulati Ün. Rektör Yard.  док., проф. Мустафа Талха Гөнүллу, Адыяман университетінің ректоры  Док.,проф. Сейіт Айдын, Кастамону мемлекеттік университетінің ректоры  Prof. Dr. Seyit AYDIN, T.C. Kastamonu Ün. Rektörü/Türkiye  Доктор, профессор Ибраев Алмаз, М. Қашқари университетінің ректоры  Prof. Dr. Almaz İBRAEV, M. Kaşgari- Doğu Ün. Rektörü/ Kırgızistan  Доктор, профессор Кeнан Чоян, Памуккале университетінің Бас хатшысы  Prof. Dr. Kenan ÇOYAN, Denizli Pamukkale Ün. Genel Sekreteri  Доц., док. Мухаммед Жебраилов, Әзірбайжан Ұлттық Ғылымдар академиясы  Doç.Dr.Muhammed CEBRAİLOV, Azerbaycan Milli Akademisi /Azerbaycan  Доц.,док. Эрнест Ибрагимов, Қырым Мәдениет және туризм университеті  Doç. Dr. Ernest İBRAGİMOV, Kırım Kültür ve Turizm Üniversitesi/ Kırım  Доц., док. Барыш Эрдем, Қырғызстан-Түркия Хал. Манас ун.  Doç. Dr. Barış ERDEM, Kırgızistan-Türkiye Uluslararası Manas Üniversitesi/ Kırgızistan  Доктор, профессор Симтиков Ж.Қ., ШТІКУ Тарих және дінтану фак.  Prof. Dr. Cömert SİMTİKOV, YDMKÜ Tarih ve İlahiyat Fak. Öğr. Üyesi ЖАБЫЛУ/KAPANIŞ 27 • ORTA ASYA MEDENİYET VAKFI ОРТА АЗИЯ МӘДЕНИЕТ ҚОРЫ 28 TURİZMİN ÇEŞİTLENDİRİLMESİNDE KÜLTÜR ROTALARI Yrd. Doç. Dr. Canan TANRISEVER Kastamonu Üniversitesi Turizm Fakültesi Turizm Rehberliği Bölüm Başkanı [email protected] ÖZET Türkçeye “niş” olarak yerleşen akım turistik ürün çeşitlendirmesinde hedef pazarlama/ bölgesel pazarlamayı ifade eder. Niş pazarlamanın genel amacı herkesin biraz sevdiği mallar/hizmetler üretmek yerine, az kişinin çok fazla sevdiği malların/hizmetlerin üretimini gerçekleştirmek ve pazarlamaktır. Turistler, fiyatlara karşı duyarlı olmayan, gelir seviyeleri yüksek, kaliteli turist diye tanımlanan grubu oluşturur. Özel ilgi turizmi kapsamında değerlendirilebilecek hizmetler niş pazar sayılabilir. Bu kapsamda Avrupa’da 1987 yılında başlayan Türkiye’de 2000’lerde popülerleşmeye başlayan kültür rotaları da turistik ürün çeşitlendirmesinde önemli bir niş pazar olarak kabul görmektedir. Bu çalışmada Avrupa ve Türkiye’de oluşturulan kültür rotalarının turistik ürün çeşitlendirmesinde nasıl bir niş pazar olduğu değerlendirilmiştir. Güncel bir derleme/rapor olarak hazırlanan bu bildiride literatür ve son dönem verileri taranmıştır. Literatürde kültür rotaları ve turizm potansiyelleri ile ilgili daha önce yazılmış bir kaynak bulunmadığından bu çalışma literatüre katkı sağlayacaktır. Çalışmada Avrupa’da bulunan 33 kültür rotası ve Türkiye’de bulunan 17 kültür rotası incelenmiş ve bu rotaların nasıl bir turistik ürüne dönüştüğü anlatılmıştır. Bir niş pazar olarak değerlendirilebilecek olan kültür rotalarının turistik ürün çeşitlenmesinde sahip olduğu önem vurgulanmıştır. Anahtar Sözcükler: Niş Pazar, Turistik Ürün Çeşitlendirmesi, Kültür Rotaları, Avrupa Kültür Rotaları. Giriş İnsanların günümüzde turizmden beklentileri ve tercihleri hızla değişmektedir. Artık bireyler izin günlerinin tamamını tek kalemde kullanmak yerine parçalara bölerek farklı konularda ilgi alanları doğrultusunda tatil yapmayı seçmektedirler. Belirli bir konuya ilgi duyanlar için düzenlenen geziler özel ilgi turizminin kapsamına girmektedir. Alternatif turizm içerisinde değerlendirebileceğimiz özel ilgi turizmi; deniz-kum-güneşe dayalı klasik kitle turizmi anlayışının aksi olarak doğmuştur. Özel ilgi turlarına katılacaklar öncelikle kendi özel ilgi alanlarına, tutkularına ulaşmak için zaman, para ve emek ayırabilecek niteliktedirler. Özel ilgi turizmi; benzer düşüncedeki insanların birlikte seyahat edebileceği ortamı sağlayacak şekilde organize edilen turlardır (Küçükarslan 2007). “Niche” mimaride heykellerin duvara konması için oyulan boşluğu ifade eder. Bu sözcüğün diğer anlamı ise; kişinin kendisine en uygun işi, yeri ve pozisyonu bulmasıdır. Dilimize “niş” olarak yerleşen bu akım hedef pazarlama / bölgesel pazarlamayı ifade etmektedir (Demirel 1995). Niş pazarlamanın genel amacı herkesin biraz sevdiği mallar / hizmetler üretmek yerine, az kişinin çok fazla sevdiği malların / hizmetlerin üretimini gerçekleştirmek ve pazarlamaktır (Küçükarslan, 2007). Günümüz rekabet ortamında, yapılmayanı yapmak, henüz girilmemiş fakat belli potansiyele sahip olan pazarlara girmek (örneğin; dializ turizmi, sualtı turizmi, ekoturizm türleri vb.) turizmde niş pazarlamanın konusuna girmektedir. Bu tür pazarlardaki turistler, fiyatlara karşı pek duyarlı olmayan, gelir sevileri yüksek, kaliteli turist diye tanımladığımız turist segmentidir (Uçkun 2005). Özel ilgi turizmi kapsamında hazırlanan paket turlar niş pazar sayılabilir. “Kültür rotaları” ise turistik ürün çeşitlendirmesinde en başarılı niş pazar örneklerinden biridir. Kültür rotası kavramı kıtadan kıtaya farklılık göstermektedir. Amerika Birleşik devletlerinde daha çok doğa yürüyüşü olarak algılanan bu kavram uzak doğuda kültürel miras turizmi olarak algılanır. Bu çalışmanın temelini oluşturan ve kültür rotası kavramının ortaya çıktığı yer Avrupa’dır. Bu çalışmada litaretür taraması yapılarak kültür rotaları ve bu rotaların turistik ürün olarak çeşitlendirilmesinin turizme olan katkısı ele alınmıştır. Bu kapsamda araştırma soruları aşağıdaki gibidir; - Kültür rotaları turistik ürün çeşitlenmesinin bir alt başlığı olarak değerlendirilebilir mi? - Kültür rotalarının niş pazarlamadaki önemi nedir? - Kültür rotalarının Avrupa’daki popülerliğini Türkiye’de yakalaması olası mıdır? Avrupa Kültür Rotası Kavramı 1987 yılından beri Avrupa Konseyi tarafından yürütülen Avrupa Kültür Rotaları Programının amacı; Avrupa’nın farklı ülke ve kültür miraslarının ortak bir kültürel miras olduğunu ortaya koymak; zaman ve mekânda seyahat etmenin yolunu göstermektir. Avrupa konseyinin temel ilkeleri olan; insan hakları, kültürel demokrasi, kültürel çeşitlilik ve kimlik, diyalog, zaman ve mekânı aşan karşılıklı alışveriş ve zenginleşmeyi sağlamayı amaçlamaktadır. Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisinin önerisi ve 1985’te ikinci Avrupa kültürel mirastan sorumlu bakanların yaptığı toplantı sonucu, 1987 yılında Avrupa Konseyi tarafından İspanya’da yer alan “the Santiago de Compostella” ilk Avrupa Kültür Rotası olarak seçilmiştir. Bu rota, öncellikle esin kaynağı olarak hizmet etmiş, daha sonrasında ise gelecek faaliyetlerin planlanmasında referans noktası olmuştur. Avrupa konseyi tarafından kültür rotaları programlarının amaçları aşağıdaki gibidir: 1. Avrupa’nın kültürel kimliğinin, Avrupa vatandaşlığının farkındalığını arttırmak; paylaşılan değerlere anlaşılır bir form vererek temelinde kültür rotaları aracılığıyla tarihin etkilerini takip ederek, ortak Avrupa kültürünü paylaşmak ve geliştirmek, 2. Avrupa tarihinin daha iyi anlaşılması yoluyla kültürlerarası ve dinler arası diyaloğu desteklenmek, 3. Yaşam kalitesini artırma aracı, sosyal, ekonomik ve kültürel gelişmenin kaynağı olarak kültürel ve doğal mirası geliştirmek ve korumak, 4. Sürdürülebilir gelişme vizyonu ile kültür turizmine öncelik vermek, 5. Avrupalıların boş zaman aktivitelerinde, kültürel turizme yönelmeleri için özel mekânlar oluşturmak. Projenin uygulama çerçevesini, Avrupa Konseyi Avrupa Kültürel Konvansiyonu’nun imzası ile 48 üye ülke vekilinin kararları ve geliştirdikleri ilkeler üzerine kurulmuştur. Bu ülkeler önerdikleri rotaların kriterlerini yerine getirmiş olmak koşuluyla kültür rotaları için önerilerde bulunmaktadırlar. Gerekli kriterler aşağıdaki gibidir (ECCR, 2016). 1. Tarihi olan bir rotayı ya da yeni tasarlanmış bir rotayı takip etmek, 2. Bilimsel araştırma, tarihi mirası koruma, geliştirme ve zenginleştirme, genç Avrupalılar arasındaki kültürel ve eğitimsel değişim, modern kültürel ve artistik uygulamalar, kültür ve sürdürülebilir turizm gibi uzun vadede çok taraflı işbirliği projelerinde artış sağlamak, 3. Bir ve daha fazla bağımsız, organize edilmiş birlik ve federasyon şeklinde olan ağlar tarafından yönetilmek. 1998 yılında teknik bir birim olarak kurulmuş Kültürel Rotalar Avrupa Enstitüsü’nün programdaki rolü aşağıdaki gibidir (ECCR, 2016).  Yeni başlayacak proje başvurularını değerlendirmek,  İşbirliği yapan organizasyonların çalışmaları ve bu alandaki faaliyetleri izlemek,  Bilgileri yaymak ve belgeleri arşivlemek Avrupa Konseyi, kültür rotaları program politikalarının yönünü belirler, yeni temalar ve rotalar tanımlar, ağları onaylar ve Avrupa Konseyinin Kültür rotası ya da Avrupa Konseyinin ana kültür rotası kararını vermektedir. Avrupa Konseyi sertifikası olan farklı kategorilerdeki toplamda dört farklı temada değerlendirilen 33 kültür rotası aşağıdaki gibidir. 1. The Santiago de Compostela Hac Rotası (1987) 2. The Hansa (1991) 3. The Heinrich Schickhardt Rotası (1992) 4. The Viking Rotası (1993) 5. The Via Francigena (1994) 6. The Vauban and Wenzel Rotası (1995) 7. The Routes of El legado andalusí (1997) 8. Avrupa Mozart Yolu (2002) 9. The Phoenicians’ Rotası (2003) 10. The Pyrenean Demir Rotası (2004) 11. Avrupa Yahudi Mirası Rotası (2004) 12. Aziz Martin Rotası (2005) 13. The Cluniac Sites in Europe (2005) 14. Zeytin Ağacı Rotası (2005) 15. The Via Regia (2005) 16. Transromanica - The Romanesque Routes of European Heritage (2007) 17. The Iter Vitis Route (2009) 18. The European Route of Cistercian abbeys (2010) 19. Avrupa Mezarlık Rotası (2010) 20. Prehistoric Rock Art Trails (2010) 21. European Route of Historical Thermal Towns (2010) 22. The Route of Saint Olav Ways (2010) 23. The Casadean Sites (2012) 24. The European Route of Ceramics (2012) 25. The European Route of Megalithic Culture (2013) 26. The Huguenot and Waldensian trail (2013) 27. Atrium, on the architecture of totalitarian regimes of the 20th century (2014) 28. The Réseau Art Nouveau Network (2014) 29. Via Habsburg (2014) 30. Roma İparatorlarları ve Danube Şarap Rotası (2015) 31. The European Routes of Emperor Charles V (2015) 32. Napolyon Rotası (2015) 33. In the Footsteps of Robert Louis Stevenson (2015) Santiago rotası Avrupa’daki tüm hac güzergâhlarının kesiştiği rotadır. Fransa’da dört ana yerden çıkarak son gelişmesini Camino rotası ile yapan, İspanya’nın kuzeyinden Santiago’ya doğru uzanan bir rotadır. Avrupa Konseyi ilk rota olan The Santiago de Compostela Rotası ile aşağıdakileri amaçlamıştır.(Religion Routes, 2016). 1. Avrupa’daki tüm rotaları belirlemek, 2. Rotayı ortak bir dilde işaretlemek, 3. Kültürel işbirliğini ulusal, bölgesel ve yerel ölçeklerde sağlayarak mümkün olan en iyi ağı oluşturmaktır. Türkiye’deki Kültür Rotaları Türkiye’nin sahip olduğu hem doğal, hem kültürel hem de tarihi değerleri düşünüldüğünde, bundan birkaç yıl öncesine kadar, Avrupa standartlarında işaretlenmiş sadece iki kültür ya da yürüyüş rotası varken bu sayı bu yıl 17’e ulaşmıştır (Kültür Rotaları, 2016). Bunlardan ilkleri 1999 yılında açılan Likya Yolu ve 2004 yılında açılan bir din ve tarihi güzergah olan St.Paul yoludur (Clow 2000). İkisinin ortak özelliği, hem tarihi hem de doğal çeşitliliğe sahip bir yürüyüş ve keşif güzergâhı olmasıdır. Ayrıca her iki rotada da alternatif turizm etkinliklerinde bulunulabilecek cazibeler mevcuttur. Her iki rotanın da denizle bağlantısı bulunduğundan yat turizmi yapılmaktadır. Ayrıca Likya Yolu sahillerinde yapılan yat turları içinde bile ikinci bir alternatif turizm etkinliği olarak su altı batık dalışı yapmak mümkündür. Yapılabilecek alternatif turizm etkinlikleri bunlarla sınırlı değildir. Ayrıca her iki yolu da Yunanistan, Suriye, İtalya’ya bağlayıp bağlaşık bir turizm hareketi oluşturmak da mümkündür. Ancak yazık ki bugüne kadar Avrupa Konseyi tarafından Avrupa Kültür rotası olarak sertifikalandırılmış rotaların, ülkemizde devam edebilmesi mümkünken, Türkiye’den herhangi bir kurum, kuruluş ya da bir organizasyon tarafından Türkiye’deki bölümlerin tamamlanmasına yönelik bir girişimde bulunulmamıştır. Ayrıca, yeni rotalar keşfetmek ya da var olan rotaların işaretlenmemiş ya da işaretlerin zarar gördüğü bölümlerin yeniden işaretlendirilmesine yönelik bir çalışmanın yapılmıyor olması da dikkat çekicidir (Bastemur, 2013). Hatta yüzyıllardır ülkemizde var olan bu rotalar, bir İngiliz tarafından başlatılan bir proje olarak ülkemizden destek görmüştür. Son yıllarda ortaya çıkarılan diğer rotalar ise; İbrahim Peygamber Rotası, İstiklal Yolu, Küre Dağları Yürüyüş Yolu, Kaçkar Dağları Yürüyüş Yolu, Padişah Yolu, Evliya Çelebi Yolu, Frig Yolu, Hitit Yolu, Yenice Ormanları Yolu, Karya Yolu, Sarıkamış Rotası, Gastronomi Rotası, İki Deniz Arası, Ağrı Dağı, Via Egnetia’dır. Türkiye’de kültür rotası potansiyeli oldukça yüksektir. Ayrıca Avrupa’da sertifikalandırılmış rotaların ülkemizde devamının sağlanması mümkündür. Birkaç tanesine örnek aşağıdaki gibidir;  Hıristiyan inancının yayıldığı bu topraklar, Bizans’ın manastır merkezleri olup, ayrıca inançlarını yaymaya çalışan insanların, uğradığı zulümlerden kaçtığı bir uğrak noktası olarak da; dini, kültürel, tarihi ve mimari özellikleri olmasına rağmen Avrupa Manastır Rotasına dâhil değildir.  Tarihi ipek yolunun hatır sayılır bir kısmı Türkiye’den geçmesine rağmen, Türkiye’nin herhangi bir katılımı olmadan tarihi İpek Yolu Rotası tamamlanmak üzeredir.  Sadece Avrupa Kültür Rotası kapsamında olan yerlere bağlı kalınmayıp, pek çok kültür rotası da belirlenebilir. Kral Yolu, Baharat Yolu, Kuş Göç Yolları rotaları da hem yürüyüş hem tarihi bir keşif hem alternatif turizm etkinliklerini gerçekleştirebilmek için bir fırsat olarak değerlendirilebilir (Kültür Rotaları, 2016). Avrupa’da başlayıp Türkiye’nin de eklenebileceği rotaları ana başlıklar halinde vermek gerekirse;  Zeytin Ağaçları Rotası- The Olive Trees Route,  Üzüm Yolları Rotası- The Iter Vitis Route,  Fenikeliler Rotası- The Phoenicians Route,  Avrupa Yahudi Kültür Mirası Rotası, The European Route of Jewish Heritage,  Avrupa Tarihi Termal Kasabalar Rotası, The European Route of Historical Thermal Towns Route Türkiye iki Avrupa Kültür Rotası’na sahiptir. Biri Viyana’dan (Avusturya) İstanbul’a kadar uzanan Sultanlar Yolu, diğeri ise Dürres’den (Arnavutluk) İstanbul’a gelen Via Egnetia Yolu’dur. Bu yolların her ikisi de Hollandalı gönüllü gruplar tarafından oluşturulmuştur (Clow 2011). Turistik Ürün Çeşitlendirmesinde Kültür Rotaları “Turistik çeşitlendirme; turizm piyasasında turistik ürünler üreten bir birey veya turizm işletmesinin; mevcut turizm piyasası payını geliştirmek amacıyla, çeşitli yöntemlerle turizm arzını arttırma ve farklılaştırma yönündeki faaliyetlerine denir” (Kulu, 1994). Tescilli bir ürün çeşitlendirmesi olarak düşünüldüğünde, yeni kültür rotalarının geliştirilmesi, Avrupa Konseyi tarafından verilecek onaya bağlıdır. Konsey ile enstitü arasındaki ilişki, Avrupa Konseyinin komitelerinden temsilcilerle oluşturulan danışmanlar komitesi tarafından sağlanıp, öncesinde rota Avrupa Konseyi tarafından onaylanıp sertifikalandırılır. Enstitünün öneriyi değerlendirilmesi ardından, danışmanlar komitesi temayı, teklif edilen girişimi, uygulama ve çalışma ağlarının düzenlenme sürecini hesaplar. Önerilen girişim kabul edilirse, kültür rotası Avrupa Enstitüsüne bağlı olarak geliştirilir. Ayrıca enstitü projeleri izler, ağları koordine eder ve onlara teknik destek sağlar. Ağların değerlendirilmesi, yeni önerilerin tartışılması, geniş kapsamlı belgeleme, rotalar ve kültür turizminin her yönüne ilişkin veri tabanını işleme koyma ve bilgi kaynağı olma özellikleri de vardır (Kültür Rotaları, 2016). Avrupa Kültür Rotaları yalnızca akademik çalışmalara ve kültürel gelişmelere bağlı olarak düzenlenmemekte, ayrıca yürüyüşçüler içinde cazip, ilgi çekici olanların belirlenmesiyle düzenlenmektedir. Avrupa genelinde rotalar, yürüyüşçülerin kolayca bulabilecekleri şekilde ortak bir dille işaretlenmiş, düzenlenmiş, haritalandırılmış ve belgelendirilmiştir. Kendisi de uzun mesafe yürüyüşçüsü olan Cate Clow (2000)’ a göre yürüyüşçülerin beklentileri aşağıdaki gibidir;  Güçlü uluslararası tema,  Yürüyüşe uygun patikalı bir rota ve çekici kırsal alan,  İşaretlenmiş, haritalandırılmış, düzenlenmiş bir rota,  Rota boyunca sorunsuz konaklama ve ulaşım. Sonuç 2009 döneminde yaşanan ekonomik kriz tüm dünya ile beraber Türk turizmini de etkilemiştir. Yalnızca ekonomik kriz değil doğa olayları da turizmi etkileyen sebeplerin başında gelir, 2010 yılında özellikle Avrupa’yı ve Türkiye’nin bir kısmını etkileyen volkan külü yağmurları turizmi son yıllarda etkileyen en önemli olaylardan biri olmuştur (UNWTO, 2016). Avrupa, özellikle kuzey Avrupa ülkeleri bu doğal felaketi bile bir turizm fırsatına dönüştürmeyi başarmıştır. Bundan yıllar önce, Pompei yanardağı patlaması bir arkeolog tarafından araştırılmış, taşlaşmaya başlayan insanların olduğu gibi muhafaza edilmesi sağlanmıştır. Bir sıva yardımıyla açık hava müzesine dönüşen bu kent, bir arkeoloğun ürettiği çözüm ile dünyada en çok ziyaret edilen yerlerden biri haline gelmiştir. Avrupa’nın ilk kültür rotasının bir hac rotası olması da tesadüf değildir. Avrupa konseyi hac organizasyonunu bile bir destinasyon yönetimi planı ile gerçekleştirmiştir. Tek bir turizm çeşidini öne çıkarıp diğer turizm çeşitleriyle birleştirmiştir (ECCR, 2016). Bu örnekler turizm trendlerinin değişmesine sebep veya turizm trendlerinin değişmesi sonucu ortaya çıkmıştır. Şehirlerdeki markalaşma hareketi de turizm çeşitlenmesinin ve pazarlamasının bir ürünüdür. Paris “romantizm şehri”, İngiltere “centilmenlik kenti”, New York “enerji ve dinamizm şehri” olarak dünyanın en önemli marka şehirlerindendir. Paris'te bugün herhangi iyi bir mühendisin hesaplayıp yapabileceği bir Eyfel Kulesi, zamanın ileri görüşlü ve vizyon sahibi liderlerin yaptığı olağanüstü geniş Concorde Meydanı gibi alanlar ve Champ-Elysee gibi bulvarlar vardır. Bunlar diğer Avrupa kentlerinde de görülebilecek yapılardır. 1793 yılında bir müze kurma fikrine haiz olmak, bugün Fransızların en çok ziyaret edilen müzesi Louvre’a sahip olmalarını sağlamıştır. Ancak hepsini üst üste koyarsanız, dört Paris bir İstanbul etmez. Ama marka odur ki Dünyadaki her insan bir kez Paris'i görmek ister (Köroğlu 2012). Son yıllarda değişen turist beklentileri ve turizmcilerin bu beklentilere verdiği cevaplar hızla çeşitlenmiş ve her ülke kendi zenginlikleriyle, doğru orantılı olarak farklı bir ürün yelpazesi oluşturmuştur. Bu ürün yelpazesi gelişmiş olan ülkeler tarafından belirlenmiş ve diğer ülkeler tarafından uygulanmıştır. Her zaman olduğu gibi deniz, kum, güneş turizmi ve kültür turizmi yerlerini muhafaza ederken, akarsu turizmi, ornitoloji, yürüyüş rotaları vb. pek çok özel ilgi turizm çeşidi bu yelpazede yerini almıştır. Son yılların turizm trendlerine bakıldığında; kültür turları ve kültür köylerinde konaklama, kırsal turizm faaliyetleri, tema parklarına yapılan ziyaretler, jeopark ziyaretleri, şarap ve yemek yolculukları, ziyaret edilecek ülkedeki “Michelin Yıldızlı” (dünyanın en iyi restoranlarına verilen yıldız sistemi) restoranlara aylar öncesinden yapılan rezervasyonlar, “Balkonya veya ölü sezon tercihi”, “kruvaziyer turları”, “diaspora turları”, “evden uzakta- evde konaklamalar”, “motosiklet turları”, “sosyal medya önerileri”, “otellerde yaratıcı sınıfa göre tasarımlar”, “James Bond adaları ve dizi mekânlarına turlar, “uzay ve Titanik turları”, “helal turizm”, “Turizmde Asya-Pasifik ve BRIC etkisi” ve “DMO modeli” öne çıkacak olan yeni trendlerdir (Anadolu Ajansı, 2015; Pamukçu, vd. 2016). Turizmde, Dünya Turizm Örgütü tarafından geliştirilen ve ‘Yerel Turizm Örgütlenmesi’ diye kabul edilen DMO (Destinasyon Yönetim Örgütlenmesi) kavramı özellikle Türkiye gibi, turizmi henüz bir takım oyunu şeklinde oynamayan ülkeler için bir yol haritası ve uygun bir model olarak benimsenecektir. Avrupa’da başlayan ve takım oyununun en güzel örneklerinden biri olan “Kültür Rotası” programı, Türkiye’de her yıl özel ilgi turist sayısı artarak en çok tercih edilen seyahatlerden biri haline gelmiştir. Amaç, kültür turizmini diğer turizm çeşitleri ile yoğurup sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda “Kültür Rotası” turlarına katılmanın en büyük avantajları; - Sezon bağımsız seyahat olanağı sağlaması, - Birkaç parçaya ayrılarak yapılabilecek olması, - Bir amaç içermesi, - Farklı pek çok turizm aktivitesini bir araya getirmesi, - Tarihsel, sanatsal, ekolojik ve kültürel bir köprü kurması olarak kısaca özetlenebilir. Bu kapsamda geliştirilen öneriler aşağıdaki gibidir; - Rotalar planlanırken farklı coğrafyaları da içerebilir, - Birleştirilebilir rotalarla farklı ülkeleri de kapsanabilir, - Aynı işaretleme ile farklı kültürlerde seyahat sağlanabilir, - Bu rotalar üzerinde güvenli bölge imajı oluşturulabilir, KAYNAKLAR Anadolu Ajansı, (2016). “Turizm Trendleri”, http://www.turizmhabercisi.com/iste-2015nin- turizm-trendleri.html Bastemur, C. (2013) “Mimar Sinan Rotasının Doğal ve Kültürel Peyzaj İzleri”, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara. Clow, K. (2011). “Türkiye Açık Hava Müzesi Zirvesi” nde yaptığı sunumundan derlenmiştir, 24.12.2012. Clow, K. Richerson, N. (2000). “ Likya Yolu”, Okyanus Yayınları, İstanbul, 25-42s Demirel, G.(1995). “Koca Sinan ve Yaşadığı Çağ”,Capital Dergisi, Mayıs-1995, s.128 EECR, (2016). European Council Cultural Routes Resmi Web Sitesi,http://www.culture- routes.lu/php/fo_index.php?lng=fr&dest=ac_00_000&lng=en&PHPSESSID= 317130fe83793134281a5b955f152e5c; erişim tarihi; 2016 Şubat Köroğlu, S. (2012). “Küreselleşmede Marka Kentlerin Önemi”, Coğrafya Forum, İstanbul Kulu, O. (1994). “Turizmde arz kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve Ege Bölgesi’nde turizm potansiyeli”, D.E..Ü. S.B.E. Yüksek Lisans Tezi, İzmir, s.39 Küçükarslan, N. (2007). “ Özel İlgi Turizminde Niş Pazarlamanın Yeri”, Paradox Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi, Sayı:2 ISSN 1305-7979 Kültür Rotaları (2016). “Türkiye’deki Kültür Rotaları”, http://cultureroutesinturkey.com/c/, erişim tarihi; 01.01.2016 Pamukçu, H., Tanrısever, C. ve Batman, O. (2016) “New Tourism Trends”, Gümüşhane Sosyal Bilimler Dergisi. Religion Routes, (2016). “Avrupa Kültür Rotaları”; http//Santiago-cosmostela.net, Erişim tarihi; 09.01.2016 Uçkun, G., Çeltek E. (2011). “Niş Pazarlama ve Turizm Sektörüne Uygulanabilirliği”, http://www.isguc.org/nispazarlama,htm, erişim tarihi: 07.12.2011 UNWTO, (2016). United Nations World Tourism Organisation, “ 2015 Tourism Highlights”, erişim tarihi; 03.04.2016. http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enhr.pdf

EGE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ YAYINLARI Yıl: 2012 Sayı: 23 ISSN-1300-5715 TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ARAŞTIRMALARI DERGİSİ BORNOVA - İZMİR TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ARAŞTIRMALARI DERGİSİ Sayı: 23/Güz, 2012, ISSN- 1300-5715 Sahibi / Owner: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü adına Dekan Prof. Dr. Ersin DOĞER Editör / Editor : Prof. Dr. Yavuz AKPINAR Yayın Kurulu / Executive Commitee: Prof. Dr. Yavuz AKPINAR Prof. Dr. Mustafa ÖNER Prof. Dr. Fazıl GÖKÇEK Yrd. Doç. Dr. Mehmet Yasin KAYA Dr. Sinan GÜZEL Dr. Yılmaz ÖZKAYA Yabancı Dil Danışmanları / Foreign Language Advisers Yrd. Doç. Dr. Orkun KOCABIYIK (İngilizce-Muğla Ün.) Yrd. Doç. Dr. Bahar DERVİŞCEMALOĞLU (Fransızca-Ege Ün.) Dr. Rıdvan ÇİTİL (Rusça-Mehmet Akif Ersoy Ün.) Resmi Yazışma Sorumlusu / Personals Responsible for Official Correspondence Arş. Gör. Filiz FERHATOĞLU (İ. Ü. Türkiyat Ens.) Dergi Sekreteryası/Journal Director Arş. Gör. Filiz FERHATOĞLU (İ. Ü. Türkiyat Ens.) Arş. Gör. Ayşe SANDIKKAYA AŞIR Arş. Gör. Gökçe Zeynep ÖZATALAY Arş. Gör. Fatıma ERTÜRK Arş. Gör. Eraslan CANDAN YILDA İKİ KERE ÇIKAR. ULUSLARARASI HAKEMLİ AKADEMİK DERGİDİR Semi-annually / International Refereed Academic Journal Dergimizdeki yazılar, kaynak gösterilerek alıntılanabilir. Yazıların tüm sorumluluğu yazarlarına aittir. Quotations are allowed by indicating the source. All responsibilities of the articles belong to the writers. Baskı / Print Ege Üniversitesi Basımevi Bornova / İZMİR T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sertifika No: 18679 Baskı Tarihi: 27.10.2014 Yazışma Adresi / Correspondence Address: Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi Editörlüğü, Ege Ün., Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, 35100 Bornova, İzmir, Türkiye Fakülte Faks:(+90) 0 232 3881102 Bölüm Tlf: 0 232 311 13 21 E-posta: [email protected] YURT DIŞI TEMSİLCİLERİ / REPRESENTATİVE ABROAD ÖZBEKİSTAN Prof. Dr. Nizamettin MAHMUDOV ÖZFA Dil ve Edebiyat Enstitüsü Müdürü, Taşkent ABD /USA Prof. Dr. Timur KOCAOĞLU Center for European and Russian, and Eurasian Studies, 304 International Center, Michigan State University East Lansing, MI 48824-1035 KIRGIZİSTAN Prof. Dr. Ekrem ARIKOĞLU Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türkoloji Bölümü, Cal Kampüsü, Bişkek Kırgızistan AZERBAYCAN Prof. Dr. Firudin AGASIOĞLU Bakı, Hǝsǝn Əliyev Küçǝsi, 5a, 79 MACARİSTAN Doç. Dr. Bülent BAYRAM Kırklareli Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, Kavaklı/Kırklareli TATARİSTAN Doç. Dr. Azat AKHUNOV Kazan Federal Üniversitesi Uluslararası İlişkiler, Tarih ve Doğu Enstitüsü. 420015, Rusia, Kazan, Box 19. KKTC Yrd. Doç. Dr. Nazım MURADOV Lefke Avrupa Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Gemikonağı / Lefke, Mersin 10 / Türkiye BİLİM KURULU Prof. Dr. Abdurrahman GÜZEL Prof. Dr. Ahmet BURAN Prof. Dr. Ali DUYMAZ Prof. Dr. Cengiz ALYILMAZ Prof. Dr. Emine GÜRSOY NASKALİ Prof. Dr. Fatih KİRİŞÇİOĞLU Prof. Dr. Fazıl GÖKÇEK Prof. Dr. Günay KARAAĞAÇ Prof. Dr. Gürer GÜLSEVİN Prof. Dr. Hayati DEVELİ Prof. Dr. Hülya Kasapoğlu ÇENGEL Prof. Dr. İlhan GENÇ Prof. Dr. İnci ENGİNÜN Prof. Dr. İsa HABİBBEYLİ Prof. Dr. İsmail ÇETİŞLİ Prof. Dr. Kamil Veli NERİMANOĞLU Prof. Dr. Leyla KARAHAN Prof. Dr. Mehmet TEKİN Prof. Dr. Mesut ŞEN Prof. Dr. Mustafa ARGUNŞAH Prof. Dr. Mustafa ÖNER Prof. Dr. Nazım Hikmet POLAT Prof. Dr. Nerin YAYIN Prof. Dr. Ömer Faruk HUYUGÜZEL Prof. Dr. Pervin ÇAPAN Prof. Dr. Rıza FİLİZOK Prof. Dr. Sema Barutçu ÖZÖNDER Prof. Dr. Şuayip KARAKAŞ Prof. Dr. Yavuz AKPINAR Prof. Dr. Zeki KAYMAZ  HAKEM KURULU Prof. Dr. A. Mevhibe COŞAR Karadeniz Teknik Ün. Prof. Dr. Abdurrahman GÜZEL Başkent Ün. Prof. Dr. Abide DOĞAN Hacettepe Ün. Prof. Dr. Ahmet BURAN Fırat Ün. Prof. Dr. Ahmet GÜNŞEN Trakya Ün. Prof. Dr. Alev SINAR UĞURLU Uludağ Ün. Prof. Dr. Ali AKAR Muğla Ün. Prof. Dr. Ali DUYMAZ Balıkesir Ün. Prof. Dr. Alimcan İNAYET Ege Ün. Prof. Dr. Atabey KILIÇ Erciyes Ün. Prof. Dr. Bakican TOXLİYEV Taşkent Devlet Ped. Ün. Prof. Dr. Bilgehan Atsız GÖKDAĞ Kırıkkale Ün. Prof. Dr. Cengiz ALYILMAZ Atatürk Ün. Prof. Dr. Efrasiyap GEMALMAZ Atatürk Ün. (Emekli) Prof. Dr. Ekrem ARIKOĞLU Gazi Ün. Prof. Dr. Emine GÜRSOY NASKALİ Marmara Ün. Prof. Dr. Emine YILMAZ Hacettepe Ün. Prof. Dr. Ensar ASLAN Dicle Ün. Prof. Dr. Enver TÖRE Marmara Ün. Prof. Dr. Erman ARTUN Çukurova Ün. Prof. Dr. Esma ŞİMŞEK Fırat Ün. Prof. Dr. Fatih KİRİŞÇİOĞLU Gazi Ün. Prof. Dr. Fazıl GÖKÇEK Ege Ün. Prof. Dr. Gülden Sağol YÜKSEKKAYA Marmara Ün. Prof. Dr. Gülşen Seyhan ALIŞIK Marmara Ün. Prof. Dr. Günay KARAAĞAÇ Aydın Ün. Prof. Dr. Gürer GÜLSEVİN Ege Ün. Prof. Dr. Hasan Bülent PAKSOY Texas Prof. Dr. Hayati DEVELİ Yunus Emre Ens. Prof. Dr. Hülya Kasapoğlu ÇENGEL Gazi Ün. Prof. Dr. İlhan GENÇ Düzce Ün. Prof. Dr. İnci ENGİNÜN Marmara Ün. Prof. Dr. İsa HABİBBEYLİ Azerbaycan Millî İlimler A. Prof. Dr. İsmail ÇETİŞLİ Pamukkale Ün. Prof. Dr. İsmail GÖRKEM Erciyes Ün. Prof. Dr. Kamil Veli NERİMANOĞLU Aydın Ün. Prof. Dr. Kazim ABDULLAEV Özbekistan Bilimler A. Prof. Dr. Kemal ÜÇÜNCÜ Karadeniz Teknik Ün. Prof. Dr. Kemal YAVUZ İstanbul Ün. Prof. Dr. Leyla KARAHAN Gazi Ün. Prof. Dr. M. Fatih ANDI Fatih Sultan Mehmet Vakıf Ün. Prof. Dr. M. Fatih KÖKSAL Ahi Evran Ün. Prof. Dr. Mahmut KAPLAN Fatih Ün. Prof. Dr. Mamatkul JURAYEV ÖZFA Dil ve Ed. Ens. Taşkent Prof. Dr. Marcel ERDAL Frankfurt Ün. Prof. Dr. Mehmet AÇA Balıkesir Ün. Prof. Dr. Mehmet KARA İstanbul Ün. Prof. Dr. Mehmet Metin KARAÖRS Beykent Ün. Prof. Dr. Mehmet ÖLMEZ Yıldız Teknik Ün. Prof. Dr. Mehmet TEKİN İstanbul Ün. Prof. Dr. Mesut ŞEN Marmara Ün. Prof. Dr. Musa DUMAN İstanbul Ün. Prof. Dr. Mustafa ARGUNŞAH Erciyes Ün. Prof. Dr. Mustafa ÖNER Ege Ün. Prof. Dr. Mustafa S. KAÇALİN (TDK Başkanı-Marmara Ün.) Prof. Dr. Naim KARİMOV Özbekistan Bilimler A. Prof. Dr. Namık AÇIKGÖZ Muğla Ün. Prof. Dr. Nazım Hikmet POLAT Niğde Ün. Prof. Dr. Nebi ÖZDEMİR Hacettepe Ün. Prof. Dr. Necati DEMİR Gazi Ün. Prof. Dr. Nerin YAYIN Ege Ün. Prof. Dr. Nevzat ÖZKAN Erciyes Ün. Prof. Dr. Nurettin DEMİR Başkent Ün. Prof. Dr. Orhan OKAY Sakarya Ün. Prof. Dr. Orhan SÖYLEMEZ Ardahan Ün. Prof. Dr. Orhan Kemal TAVUKÇU Recep Tayyip Erdoğan Ün. Prof. Dr. Ömer Faruk HUYUGÜZEL Gediz Ün. Prof. Dr. Ömür CEYLAN İstanbul Kültür Ün. Prof. Dr. Pervin ÇAPAN Muğla Ün. Prof. Dr. Peter Benjamin GOLDEN Rutgers Un. Prof. Dr. Rıza FİLİZOK Gediz Ün. Prof. Dr. Saadettin Yağmur GÖMEÇ Ankara Ün. Prof. Dr. Sedat ADIGÜZEL Atatürk Ün. Prof. Dr. Sema Barutçu ÖZÖNDER Ankara Ün. Prof. Dr. Şevket TOKER Ege Ün. Prof. Dr. Şuayip KARAKAŞ Aydın Ün. Prof. Dr. Timur KOCAOĞLU Michigan State Un. Prof. Dr. Ufuk TAVKUL Pamukkale Ün. Prof. Dr. Ülkü Çevik ŞAVK Hacettepe Ün. Prof. Dr. Yavuz AKPINAR Ege Ün. Prof. Dr. Zeki KAYMAZ Ege Ün. Prof. Dr. Zuhal KULTURAL Marmara Ün. Doç. Dr. Azad AKHUNOV Tataristan G. İbrahimov Ens. Doç. Dr. Aziz MERHAN Yıldız Teknik Ün. Doç. Dr. Bülent BAYRAM Kırklareli Ün. Doç. Dr. Bülent GÜL Hacettepe Ün. Doç. Dr. Erhan AYDIN Erciyes Ün. Doç. Dr. Ferruh AĞCA Osmangazi Ün. Doç. Dr. Fevzi ERSOY Gazi Ün. Doç. Dr. Gıyasettin AYTAŞ Gazi Ün. Doç. Dr. Gülsüm KİLLİ YILMAZ Ankara Ün. Doç. Dr. Hatice Şirin USER Ege Ün. Doç. Dr. Hikmet KORAŞ Niğde Ün. Doç. Dr. Mehmet Can DOĞAN Gazi Ün. Doç. Dr. Marufjon YULDASHEV Ege Ün. Doç. Dr. Metin ARIKAN Ege Ün. Doç. Dr. Metin ÖZARSLAN Hacettepe Ün. Doç. Dr. Nergis BİRAY Pamukkale Ün. Doç. Dr. Osman KARATAY Ege Ün. Doç. Dr. Özkan ÖZTEKTEN Ege Ün. Doç. Dr. Paşa YAVUZARSLAN Ankara Ün. Doç. Dr. Salim KÜÇÜK Ordu Ün. Doç. Dr. Selami FEDAKAR Ege Ün. Doç. Dr. Şerife YALÇINKAYA Ege Ün. Doç. Dr. Zaynabidin ABDİRASHİDOV Özbekistan Milli Ün. Yrd. Doç. Dr. Ali ILGIN İstanbul Ün. Yrd. Doç. Dr. Bahar DERVİŞCEMALOĞLU Ege Ün. Yrd. Doç. Dr. Fatih ÜLKEN Ege Ün. Yrd. Doç. Dr. Halef NAS Harran Ün. Yrd. Doç. Dr. İrfan Murat YILDIRIM Celal Bayar Ün. Yrd. Doç. Dr. Mehmet Yasin KAYA Ege Ün. Yrd. Doç. Dr. Mustafa KARATAŞ Hacı Bektaşi Veli Ün. Yrd. Doç. Dr. Müberra BAĞCI Ege Ün. Yrd. Doç. Dr. Nazım MURADOV Lefke Avrupa Ün. Yrd. Doç. Dr. Sabahattin ÇAĞIN Dokuz Eylül Ün. Yrd. Doç. Dr. Selçuk TÜRKYILMAZ Katip Çelebi Ün. Yrd. Doç. Dr. Şerife ÇAĞIN Ege Ün. Yrd. Doç. Dr. Savaş Veli YELOK Gazi Ün. Dr. Rıdvan ÇİTİL Mehmet Akif Ersoy Ün. Dr. Sinan GÜZEL Ege Ün. Dr. Yılmaz ÖZKAYA Ege Ün. İÇİNDEKİLER / CONTENTS MAKALELER / ARTICLES ALPER, Feridun Tarık Buğra’nın Hikâyelerine Genel Bir Bakış .............................................. 1-11 ÇİTİL, Rıdvan – NECEFOĞLU Hacali İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları.................................. 13-43 DERVIŞCEMALOĞLU, Bahar Anlatının ve Anlatısal Yaklaşımların Eğitimdeki Önemi............................. 45-58 DUMANTEPE, Seçil Hans Reichenbach’ın Zaman Kuramı ve Bu Kuramın Türkçeye Uygunluğu ... 59-86 ORAK, Kadriye Yılmaz – MORADİ, Abolfazl Türk Eğitim Kurumlarında Farsçanın Öğretilmesinde Sa'dî ...................... 87-109 YAYIN, Nerin Türk Mitolojisinde Su ve Su Tanrılarında Cinsiyet Meselesi .................. 111-121 Çeviriler / Aktarmalar ANTONY, Francis, (Çev: Volkan KARAGÖZLÜ) Simetri ve Edebiyat .................................................................................. 123-136 Elçibey, Ebülfez, (Aktaran: Muhammet KEMALOĞLU) Azerbaycan Kitab Medeniyeti Tarihinden ............................................... 137-153 Kitap Tanıtma ŞİMŞEK, Sait Ortak Dil Çalışmaları Açısından Tovfik Hacıyev’in “Türkler İçin Ortak Ünsiyet Dili” Adlı Kitabı ........................................................ 155-166  Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi Sayı / Number: 23 s. 13-43 İSMAİL GASPIRALI’NIN NEŞREDİLMEMİŞ BAZI MEKTUPLARI* Rıdvan ÇİTİL Hacali NECEFOĞLU Öz İnsanlar arasında iletişimi sağlayan mektup her ne kadar günümüzde etkisini yitirse de önceki yüzyıllarda çok önemli bir yeri vardı. Söz konusu İsmail Gaspıralı olunca mektupların önemi bir kat daha artmaktadır. İşbu çalışmada İsmail Gaspıralı’nın kızı Şefika Yusufbeyli (üç mektup) ve Azerbaycanlı damadı Nesip Yusufbeyli’ye (iki mektup) yazdığı Rusça mektuplar ve Zühre Akçurina ile evlenmesini gösteren yine Rusça nikah akdi araştırma konusu olmuştur. Anahtar Kelimeler: İsmail Gaspıralı, Şefika Yusufbeyli (Gaspıralı), Nesip Bey Yusufbeyli, Türk Dünyası Kültür Hayatı. SOME UNPUBLISHED LETTERS OF İSMAİL GASPIRALI Abstract Today, although letter is loosing the effect of providing communication between people also had an important place in the preceding centuries. When these mentioned İsmail Gasprinskii a greater importance is increasing. In the present study has been the subject of research Ismail Gasprinskii’s letters written in Russian to daughter Shefika Yusufbeyli (three letters) and Azerbaijani son in-law Nasib Yusufbeyli (two-letter) and the mariage contract written in Russian which shows that he married to Zehra Akçurina. Key Words: İsmail Gasprinskii, Shefika Yusufbeyli (Gasprinskii), Nesip Bey Yusufbeyli, Turcic World Culture Life. Yazıları ve yaptığı hizmetlerle Türk dünyasında çok büyük tesirler bırakan İsmail Gaspıralı’yı daha yakından tanımanın yollarından birisi de şüphesiz elde edilebilirse yazdığı ve ona yazılan mektupları incelemektir. * Mektuplar Hacali NECEFOĞLU tarafından Rusçadan çevrilmiştir.  Dr. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Türk Dili Okutmanı. [email protected]  Prof. Dr. Kafkas Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü. Rıdvan Çitil Çünkü bu gibi mektuplar günü gününe olan biten hadiseleri, yazanın o anki ruh hâlini, çevresine karşı ilgisini vb. aksettiren önemli belge niteliğindedir. Bildiğimiz kadarıyla İsmail Gaspıralı’nın bazı mektupları belirlenebilmiştir veya bazı mektupları yeni yeni açığa çıkmaktadır. Bu mektuplar İsmail Gaspıralı’nın hayatının bazı safhalarını ve ayrıntılarını belirlemeye, düşünce dünyasını daha iyi anlamamıza yardım etmektedir. Yayımladığımız mektupların fotokopilerini, İstanbul Üniversitesi Türk Dili okutmanı Halil Açıkgöz, zamanında İstanbul’da Şefika Gaspıralı’nın kızı Zühre Gökgöl Hanımefendi’den temin etmiştir.3 Halil Açıkgöz, aradan yıllar geçtikten sonra bu mektupları yayımlaması için hocam Yavuz Akpınar’a vermiş o da bunların tercüme edilmesini Kars Kafkas Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Hacali Necefoğlu’ndan rica etmiştir. Hacali Bey’in tercüme ettiği bu mektuplar, İsmail Gaspıralı hakkında Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi’nde çıkartılması düşünülen özel sayı için bekletilmiştir. Bu arada anlaşılan Halil Açıkgöz bu mektuplara bir önsöz yazarak Rusya’da yayımlaması için Gülnara Zamaldınova’ya vermiş ve o da bunları Kazan’da çıkan Gasırlar Avazı dergisinde (Гасырлар авазы–Эхо веков, 1999, № 1-2. “Прямо ставлю вопрос – что дальше, как быть?) “Direk soruyorum: devamı nasıl, ne yapalım?” başlığıyla yayımlamıştır: http://www.archive.gov.tatarstan.ru/magazine/go/anonymous/main/?path=mg:/n umbers/1999_1_2/10/10_1/) (17.07.2014) Gaspıralı’nın Ali Merdan Topçubaşı’na yazdığı mektuplar üzerinde çalışan Salavat İshakov,4 İzmir’de Yavuz Akpınar’la görüştüğünde, bu mektupları ondan almış ve başka belgelerle birlikte yayımlamıştır.5 Ayrıca Salavat İshakov, Gasırlar Avazı’nda yayımlanan mektuplardaki bazı eksiklik ve yanlışlıkları fark etmiş ve kitabında bunları gidererek yayımlamıştır: С. М. Исхаков, А. М. Топчибаши. Документы из личных архивов. 1903-1934, Москва, 2012 (S. M. İshakov, A. M. Topçubaşı. Şahsî Arşivinden Belgeler 1903-1934, Moskova, 2012). 3 Halil Açıkgöz’ün temin ettiği belgeler arasında İsmail Gaspıralı’nın Azerbaycanlı ünlü siyasetçi ve gazeteci Ali Merdan Topçubaşı’na yazdığı 11 Aprel 1908 tarihli bir mektup da bulunmaktadır. Bu mektubu ayrıca yayımlamayı düşünüyoruz. 4 Salavat Midhatoğlu İshakov (d. 1959): Tarihçi, Rusya Bilimler Akademisi’nin Rusya Tarihi Enstitüsü’nün Kıdemli Araştırmacısı, Rusya Bilimler Akademisi’nin Sosyal Reform, Hareketler ve İhtilâller Tarihi Bilim Konseyi’nin Akademik Sekreteri. 5 S. İshakov eserinde İsmail Gaspıralı’nın kızına yazdığı üç mektup ve Ali Merdan Topçubaşı’na yazdığı bir mektubu yayımlamıştır. Nesip Bey Yusufbeyli’ye yazılan mektupları ve nikâh akit senedini yayımlamamıştır. 14 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Hocam Yavuz Akpınar, benden bu mektupları gözden geçirerek Türkiye’de yayına hazırlamamı istediğinde ben de Salavat Midhatoğlu İshakov’la temasa geçerek, bazı konularda onunla yardımlaşarak bu mektupları neşre hazırladım. Mektupların el yazılı orijinal metinlerin kopyasını, Rusça matbu harfli metinleriyle ve tercümeleriyle birlikte yayımlıyoruz. Ayrıca bu mektupların Gasırlar Avazı dergisinde yanlış okunmuş kelimelerinin doğru biçimlerini ve orada hangi sebepleyse atlanmış veya eksik bırakılmış bazı yerleri Salavat İshakov’un eserinden yararlanarak veriyoruz. Makaledeki tarihler Rus Ortodoks takvimine göredir. Bunları miladi takvime çevirmek için söz konusu tarihlere 13 gün eklenmelidir. Halil Açıkgöz mektupların Zühre Hanım’dan alınmasını söyle açıklar: “Hanımefendi elindeki mektupları gösterirken bir vesika dikkatimizi çekti, şimdi onun üzerinde durmak istiyorum. Kırımlı Cafer Seydahmet “Gaspıralı İsmail Bey (Dilde, Fikirde, İşte Birlik)” adlı kitabında İsmail Gaspıralı’nın Zühre Hanım’ı 1881 senesinin sonlarında kaçırdığından bahsetmektedir (Kırımer 1934: 24). Zühre Gökgöl’ün ifadesine göre ise büyük babası ninesini kaçırmamış, Simbir’e gittiğinde İsfendiyar Bey’in kızı Zühre Hanım’dan bir vekâlet alarak yakın köylerden birinde imam nikâhı kıydırmış ve buna dayanarak da resmî nikâh yaptırmış, İsfendiyar Bey kızını her ne kadar İsmail Gaspıralı’ya vermek istememişse de resmî nikâh senedini gördükten sonra bu evliliğe razı olmuştur. İşte Zühre Gökgöl Hanımefendi’de rastladığımız senet bu Evlilik Mukavelesi idi.6 İşte bu senet. Belge 1 - Nikâh Akdi Senedi’nin ön kısmı:7 6 Halil Açıkgöz’ün yayımladığımız mektuplara yazdığı gayri matbu önsözden. 7 Bu evrakı el yazısından deşifre ederek bize gönderen S. M. İshakov’a müteşekkiriz. 15 Rıdvan Çitil Тысяча восемьсот восемьдесят первого года тридцатого сентября, я, дворянин бахчисарайский городской голова Исмаил бей сын Мустафы бея Гаспринский, при бракосочетании моем с девицей Беби-Зегра Акчуриной обязался заплатить ей по условиям нашего святого шариата две тысячи руб. сер[ебром] мегра (калыма), каковые деньги я ей, Зегра, должен, почему и даю ей настоящий вексель обеспечения. 3 октября 1881 г. Дворянин Исмаил бей Гаспринский. Nikah Akdi Senedi’nin ön kısmının tercümesi: Bin sekiz yüz seksen bir yılının otuz Sentyabr’ında, ben, asilzade Bahçesaray Belediye Başkanı, Mustafa Bey oğlu İsmail Bey Gasprinskiy, Hanım Bibi-Zehra Akçurina ile nikâhlanırken mukaddes şeriatımızın kuralları gereği ona mihr (kalım8) olarak iki bin ruble güm[üş para] ödemeği taahhüt ettim. Ben ona, Zehra’ya, bu kadar para borçluyum ve bu nedenle işbu senedi ona veriyorum. 3 Oktyabr 1881. Asilzade İsmail Bey Gasprinskiy. Belge 1 - Nikâh Akdi Senedi’nin arka kısmı:9 8 Başlık parası. 9 Bu evrakı el yazısından deşifre ederek bize gönderen S. M. İshakov’a müteşekkiriz. 16 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları По сему заемному вследствие данной Загрою ханым отсрочки обязуюсь уплатить ей мегра 1995 руб. 1 января 1892 года. 3 октября 1891 г. Дворянин И. Гаспринский Nikah Akdi Senedi’nin arka kısmının tercümesi: Zehra Hanım’ın ertelemesi üzere 1995 rublelik mihri 1 Yanvar 1892 tarihinde ödemeyi taahhüt ediyorum. 3 Oktyabr 1891. Asilzade İ. Gasprinskiy. Yukarıdaki örneklerde gördüğümüz Zühre Gökgöl Hanımefendi’deki bu belge, nikâh akdi senedi, “mihr” senedidir. 1500’den 2000 rubleye kadar bir meblâğ yerine geçen bu resmî senedin üzerinde de yine ilk basıldığı tarihte l ruble 70 kapiklik, daha sonra 1879’da yeni verilen fiyatla 2 ruble 10 kapiklik bir değeri olan senettir. İsmail Gaspıralı kendi el yazısıyla 3 Oktyabr 1881 yılında Rusça tanzim ettiği bu nikâh senedinde Akçuralı Bibi-Zehra Hanım’a başlık parası/mihr olarak 2000 ruble vermeyi taahhüt etmiştir. Senedin arka yüzünde ise Zehra Hanım’ın ertelemesi üzerine 3 Ekim 1881 yılında 1995 rublelik başlık parasını İsmail Bey 1 Ocak 1892 yılında ödemeyi taahhüt etmiştir. Görüldüğü gibi İsmail Bey aradan tam tamına on yıl geçmesine rağmen başlık parasını verme taahhüdünden vazgeçmemiştir. Burada matbaasını kurarken ve Tercüman’ı yayımladığı ilk yıllarda eşinin ve annesinin İsmail Bey’e maddî yardımda bulunduklarını hatırlatmak gerekir. 17 Rıdvan Çitil Belge 2: 18 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları 19 Rıdvan Çitil Письмо И. Гаспринского Ш. Юсуфбейли10 11 марта 1909 г. Бахчисарай Дорогая дочурка, письмо твое от 4 марта сегодня получил. Мы все здоровы, я нажил 5 фунтов веса11 и бодро работаю. Приезд ваш в Бахчисарай нахожу весьма резонным. Все дети этому очень обрадовались. Нахожу неудобным разлучение твое и Насиба с мальчиком12, лучше ехать всем, тем более, что мне будет приятно познакомиться с этим македонским героем. Нигяр13 так разволновалась, что сегодня же хотела очистить твою спальню и перебраться в наружный кабинет; но я ее успокоил обещанием уступить мой кабинет и перебраться на свою сторону. Рефат после пасхи тоже уезжает в Казань, тогда же Айше14 10 С. М. Исхаков, “А. М. Топчибаши. Документы из личных архивов. 1903-1934 Москва 2012.” с. 115. 11 Это слово пропущено при публикации этого письма в казанском журнале «Гасырлар авазы – Эхо веков» в статье «Прямо ставлю вопрос: что же дальше, как быть?» 1999. № 1-2. С. 206. [Bu kelime Kazan’da yayımlanan Gasırlar Avazı dergisindeki yazıda yoktur.] 12 Имеется в виду сын Ш. Гаспринской Ниязи. 13 Ошибочно: Мигяр (Там же С. 206). Нигяр–дочь И. Гаспринского. [A.g.e. yanlışlıkla Migar yazılmış.] 14 Исхакова Айше (1888–после 1941): крымская татарка, педагог, общественный деятель, активная участница крымскотатарского движения в 1917–1920 гг. 20 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları уходит15 замуж, а я в Петербург по делам крымских рушдие16. Мухамеджан завтра уезжает в Россию, уволенный мной. Тебя в Бахчисарае ожидает еженедельная экспедиция “Переводчика” до возвращения Рефата. На днях я переведу тебе17 на дорогу; из-за приезда18 мамки покидать господина Ниязи19 бея нельзя. Если вы выедите 1–2 апреля, успеем повидаться до моего выезда в Питер и поспеем20 на вечеринку Айше. Погода у нас тоже теплая, часто ясная, весенняя. Передай поклон всем и Авенам21. Любящий Исмаил22 Belge 2’nin tercümesi: Gaspıralı’nın kızı Şefika Hanım’a yazdığı mektup 11 Mart 1909 Bahçesaray Sevgili Kızım, 4 Mart tarihli mektubunu bugün aldım. Hepimiz sağ- salimiz, 5 funt23 [iki buçuk] kadar kilo aldım ve şevkle çalışıyorum. Sizin Bahçesaray’a gelişinizi doğru buluyorum. Çocukların hepsi buna çok sevindiler. Seninle Nesib’in24 oğlandan25 ayrılmanızı uygun bulmuyorum ve en iyisi hepinizin gelmesidir. Hem ben bu Makedonyalı kahramanla tanışmaktan memnun olurum. Nigar26 öyle heyecanlandı ki, hemen bugün senin yatak odanı temizlemek ve dış çalışma odasına taşınmak istedi; ama ben kendi çalışma odamı ona bırakıp kendi tarafıma geçmeyi vaat ederek onu sakinleştirdim. 15 Ошибочно: выходит (Там же С. 206). [A.g.e. yanlışlıkla vıhodit yazılmış.] 16 Ошибочно: рушдиев (Там же С. 207). Рушдие–училище. [A.g.e. yanlışlıkla ruşdiyev yazılmış.] 17 Ошибочно: тебя (Там же). [A.g.e. yanlışlıkla tebya yazılmış.] 18 Ошибочно: переезда (Там же) [A.g.e. yanlışlıkla pereyezda yazılmış.] 19 Ошибочно: Нияза (Там же). Юсуфбейли (в Турции Кюрдемир) Ниязи (1908- 1964)–сын Ш. Гаспринской. [A.g.e. yanlışlıkla Niyaza yazılmış.] 20 Ошибочно: поспеть (Там же.). [A.g.e. yanlışlıkla pospet’ yazılmış.] 21 Фамилия опущена (Там же.). [A.g.e. soyadı yazılmamış.] 22 Оба слова опущены (Там же). [A.g.e. iki kelime de yazılmamış.] 23 Funt=0,45359237 kilo 24 Nesip Bey Yusufbeyli (1880–1920): Azerbaycanlı devlet adamı, gazeteci ve İsmail Gaspıralı’nın damadı. 25 Burada Şefika Gaspıralı’nın oğlu Niyazi kastedilmektedir. 26 İ. Gaspıralı’nın kızı. 21 Rıdvan Çitil Paskalyadan sonra Rıfat da Kazan’a gidecek; o sırada Ayşe27 de evlenecek; ben ise Kırım Rüştiyelerinin işi için Petersburg’a gideceğim. İşten çıkardığım Muhammedcan28 da yarın Rusya’ya gidiyor. Rıfat dönünceye kadar seni Bahçesaray’da “Tercüman”ın ekspedisyonu bekliyor. Yakın günlerde yol için sana havale gönderirim; annenin gelmesinden dolayı Niyazi29 beyi bırakmak olmaz. 1-2 Nisan’da yola çıkarsanız ben Piter’e30 gitmeden görüşebiliriz ve siz Ayşe’nin düğününe de yetişirsiniz. Burada da hava sıcaktır, çoğu zaman açıktır, bahar havasıdır. Herkese ve Avena[rius]lara31 selamlarımı ilet. Seni seven İsmail İsmail Gaspıralı, Azerbaycan Türkü Nesip Bey Yusufbeyli ile evli kızı Şefika Hanım’a gönderdiği 11 Mart 1909 tarihli bu mektupta Gaspıralı’nın aile fertleri hakkında bilgi ediniyoruz ve Tercüman gazetesinin yayımlanmasında aile fertlerinin rolünün de olduğunu anlıyoruz. Bilindiği gibi Şefika Hanım, 1906-1912 yılları arasında haftalık Âlem-i Nisvan adlı dergiyi çıkarmıştır. Aynı zamanda bir baba olan Gaspıralı’nın burada aile mensuplarına karşı müşfik tavrı dikkati çekmektedir. Ayrıca dikkatimizi çeken bir husus da muhtemelen Resneli Niyazi Bey32 isminden esinlenerek Şefika Hanım’ın oğluna Niyazi ismini verilmiş olma ihtimali de akla gelmektedir. Çünkü İ. Gaspıralı’nın Jön Türklerle yakın ilişkisi vardır. 27 Ayşe İshakova (1888–1941’den sonra): Kırım Tatarı, eğitimci, tanınmış kişi, 1917– 1920 yılları arasındaki Kırım Tatar hareketinin aktif katılımcısı. 28 Gaspıralı’nın kayınbiraderi. “Вестник Челябинского государственного университета” 2009. № 37 (175). История. Вып. 36. С. 59–64.) http://www.lib.csu.ru/vch/175/007.pdf (17.07.2014) (Bu makale tarafımızdan Rusça’dan tercüme edilip yayımlanacaktır. R. Ç.) 29 Niyazi Yusufbeyli (Türkiye’de Kürdemir) (1908–1964): Şefika Hanım’ın oğlu. 30 Petersburg’a. 31 Avenarius: Ufa Guberniyası’nda bir doktor. http://orenlit.ru/tvorchestvo/v-zerkale- istorii/kumyisnyiy-kray.html (17.07.2014) 32 Resneli Niyazi Bey veya Ahmet Niyazi Bey (1873–1913): İttihat ve Terakki’nin önde gelen isimlerinden. 1897’deki Türk-Yunan Savaşı’ndaki başarılarında dolayı ün yaptı. II. Meşrutiyet’in ilânına yol açan ayaklanmanın lideri. 22 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Belge 3: 23 Rıdvan Çitil 24 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Письмо И. Гаспринского Насибу Юсуфбейли33 14 августа 1910 г. Бахчисарай Дорогой Насиб, твои телеграммы нас очень встревожили. Сочувствуя твоему горю, которое одинаково наше, можно предложить пока пребывание в Бахчисарае. Значит, Шефи не настолько окрепла, чтобы переменять климат. Как только врачи позволят, отправь семью в Бахчисарай, думаю, лучше пароходом. Может быть, удастся устроить их на зиму где-либо около Алупки. Будет еще лучше, чем в Бахчисарае. Ты сам, вероятно, будешь связан делами в Елисаветполе. Как бы там ни было, ей надо помощь34 и серьезно укрепить35. Ты пишешь о женском враче. Не знаю, для чего он. Пиши почаще о ходе болезни Шефи, чтобы судить о времени ее приезда. Поклон от детей. Им не говорили о болезни сестры. Преданный Исмаил36. P.S. Садри Максудов на водах. Будет в37 Баку, Тифлисе и, вероятно, Елисаветполе. Я писал ему заехать38 туда. Belge 3’ün tercümesi: Gaspıralı’nın damadı Nesip Bey Yusufbeyli’ye yazdığı mektup 14 Avgust 1910 Bahçesaray Sevgili Nesip, senin telgrafların bizi çok endişelendirdi. Bizim de derdimiz olan derdini paylaşarak, şimdilik Bahçesaray’da kalmanızı teklif ediyorum. Demek Şefi39 iklimi değiştirecek kadar iyileşmemiş. Hekimler izin verdiği an aileni Bahçesaray’a gönder, en iyisi de vapurla. Belki, kışın onları Alupka40 yakınlarında bir yere yerleştirmek mümkün olur. Bu, Bahçesaray’dan 33 Bu mektubu el yazısından deşifre ederek bize gönderen S. M. İshakov’a müteşekkiriz. 34 Ошибочно: помочь. См. «Гасырлар авазы – Эхо веков» в статье «Прямо ставлю вопрос: что же дальше, как быть?» 1999. № 1-2. С. 208. [Bu kelime Kazan’da yayımlanan Gasırlar Avazı dergisinde yanlışlıkla pomoç’ yazılmış.] 35 Ошибочно: пить. (Там же). [A.g.e. yanlışlıkla pit’ yazılmış.] 36 Оба слова отсутствуют. (Там же). [A.g.e. iki kelime eksik.] 37 Эти слова не разобраны. (Там же). [A.g.e. bu kelimeler okunamamış.] 38 Это слово не разобрано. (Там же). [A.g.e. bu kelime okunamamış.] 39 Şefika Gaspıralı. İsmail Bey kızına “Şefi” olarak hitap ediyor. 40 Otonom Kırım Cumhuriyeti’nin sahil kasabası. 25 Rıdvan Çitil daha iyi gelir. Sen, muhtemelen, Yelisavetpol [Gence]’daki işlerle meşgul olacaksın. Ne olursa olsun ona yardım etmek ve onu cidden güçlendirmek lazımdır. Kadın hekimi hakkında yazıyorsun. O neye lazım, bilemiyorum. Şefi’nin hastalığı ile ilgili sık sık yaz ki onun geleceği zaman hakkında muhakeme yürütebilelim. Çocukların selamı var. Onlara bacılarının hastalığı hakkında bir şey söylemedik. Vefalı İsmail. 41 P. S. Sadri Maksudov yollardadır. Bakû, Tiflis ve muhtemelen Yelisavetpol’dedir. Oraya uğraması için yazmıştım. İ. Gaspıralı’nın damadı ve Şefika Hanım’ın eşi Nesip Bey Yusufbeyli’ye gönderdiği 14 Avgust 1910 tarihli mektupta kızının rahatsızlandığı ve Gaspıralı diğer çocuklarına ablalarının rahatsızlığından bahsetmediği görülmektedir. Hatta kızının iyileşmesi için Kara Deniz kenarında dinlenmeyi önermektedir. Aşağıda kızına yazılan mektuplardan da öğrendiğimize göre Şefika Hanım’ın, Ufa civarındaki kırsal kesime “kımız” tedavisine gönderildiği görülmektedir. Ayrıca Gaspıralı kızına kısaca Şefi olarak hitap ediyor. Bu da baba ile kız arasındaki samimiyeti ve sevgiyi göstermektedir. 41 Sadri Maksudi Arsal (1879–1957): Türk-Tatar devlet adamı, hukukçu, akademisyen, düşünür ve siyasetçi. 26 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Belge 4: 27 Rıdvan Çitil 28 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları 29 Rıdvan Çitil 30 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Письмо И. Гаспринского Ш. Юсуфбейли42 30 июня 1911 г. Бахчисарай Дорогая моя Шефи, сегодня получил твое письмо от 24 числа, тотчас телеграфировал Утемишеву43. Повторяю: дети великолепны, здоровы, веселы, спокойны, спят, едят и ведут себя прекрасно. Главное, не скучают и не упитываются. Того и другого желаю и тебе. До возвращения и не смей думать о них, а думай о своей поправке. Тут за ними и присмотр, общий и хороший. Нянька очень порядочная. Мне будет досадно, если ты, думая о детях, не используешь свой покой и кумыс. Будь умна, забудь все и хлопочи о своем здоровье. Дети твои желают, чтобы ты окрепла и больше ничего. Цена в месяц 10–20 р[у]б. вовсе не так высока, как тебе кажется, наконец, дело не в деньгах, а в здоровье. Напиши, когда там конец сезона и какие деньги остаются в кармане. Надо терпеливо пробыть до конца и нажить 10–20 фунтов. Впереди зима, надо подготовиться. Словом, будь серьезна и береги себя от вечерней сырости. Насиб и мне пока ничего не писал. Вообще, он порядочный лентяй. Если будешь умницей, для тебя деньги всегда найдутся; об этом вовсе не думай. Пиши о своем житье-бытье и впечатлениях44. Почему переехали из Уфы? Каковы окружающие тебя и много ли выпиваешь кумыса? Прибавляй побольше воздуха и солнца. Тут ничего особенного не происходит, дела идут своим порядком, и новости: два брата Тарпи арестованы как политические, кроме них еще 14 кафаиских45 татар. Книжный магазин перерыли, но, конечно, запрещенного не нашли. Вообрази себе этого торгаша Али Тарпи в роли политического! Жаль семью, хотя он, вероятно, скоро будет освобожден. 42 С. М. Исхаков, “А. М. Топчибаши. Документы из личных архивов. 1903–1934 Москва 2012.” с. 160. 43 Точнее, Утямышеву. 44 Фраза “об этом вовсе не думай. Пиши о своем житье-бытье и впечатлениях” пропущена в журнальной публикации этого письма. См. «Гасырлар авазы – Эхо веков» в статье «Прямо ставлю вопрос: что же дальше, как быть?» 1999. № 1-2. С. 207. [Bu kelime Kazan’da yayımlanan Gasırlar Avazı dergisinde “об этом вовсе не думай. Пиши о своем житье-бытье и впечатлениях” ifadesi yazılmamış.] 45 Слово опущено. См. там же. Речь идет о г. Кафа (Кефе), позднее Феодосия. Имеется в виду Феодосийский уезд Таврической губернии. [A.g.e. bu kelime yazılmamış.] 31 Rıdvan Çitil Дело о саде на днях должно завершиться сдачей моим наследникам. Опека продала урожай за 10150 р[у]б. Вот тебе извозчик Мустафа! До свидания. Будь умницей. Пей и пей. Любящий отец твой Исмаил46. Belge 4’ün tercümesi: Gaspıralı’nın kızı Şefika Hanım’a yazdığı mektup 30 İyun 1911 Bahçesaray Benim sevgili Şefim, 24 tarihli mektubunu bugün aldım ve hemen Utemişev’e47 telgraf çektim. Tekrar ediyorum: çocuklar çok iyidirler: sağlıklıdırlar, şendirler, sakindirler, uyuyorlar, yiyorlar ve uslu duruyorlar. En önemlisi de, özlem duymuyorlar ve iyi besleniyorlar. Böyle olmayı sana da diliyorum. Geri dönene kadar onlar hakkında zerre kadar endişelenme, kendi iyileşmeni düşün. Burada çocukların bakımı yolunda ve iyidir. Dadı çok dürüst birisidir. Eğer çocukları düşünerek rahatına ve kımızına bakmazsan çok üzülürüm. Akıllı ol, her şeyi unut ve kendi sağlığınla uğraş. Çocukların da senin iyileşmenden başka bir şey istemiyorlar. Aylık 10-20 r[u]ble düşündüğün kadar da yüksek fiyat değildir. Nihayet, parayı boş ver, önemli olan sağlıktır. Orada mevsimin ne zaman biteceğini ve cebinde ne kadar para kaldığını yaz. Sonuna kadar sabırla kalıp 10-20 funt [dört buçuk-beş] kadar kilo alman lazım. Önümüz kış, hazırlanmamız lazım. Kısacası, tedbirli ol ve kendini akşamların nemli havasından koru. Nesib bana da hâlâ bir şey yazmadı. Aslında o, dürüst bir tembeldir. Akıllı olursan, senin için her zaman para bulunur, bu konuda hiç düşünme. Yaşayışın ve izlenimlerin hakkında yaz. Ufa’dan neden taşındınız? Çevrendekiler nasıl kimseler ve çok kımız içiyor musun? Bol hava ve güneş almaya bak. Burada pek önemli bir şey olup bitmiyor, her şey kaidesinde yürüyor ve haberler: iki Tarpi kardeşleri siyasî suçlamadan dolayı tutukladılar ve onlardan başka 14 Kefeli48 Tatar da tutuklandı. Kitap dükkânın altını üstüne getirdiler ama tabiî ki yasaklanmış bir şey bulamadılar. Tüccar Ali 46 Все слова подписи опущены. См. там же. С. 208. [A.g.e. imza kısmındaki kelimeler yazılmamış.] 47 Muhammed Zarif Utyamışev–Tatarca kitap ve ders kitabı yayımlamış, hayır işleriyle uğraşmış, Sterlitamak (şimdiki Başkurdistan’da bir şehir) cami ve medresesinin vasisi, Sterlitamaklı 2. lonca dereceli tüccardır. 48 Kefe şehrinden bahsedilmektedir. Daha sonra Feodosiya olarak değiştirilmiştir. Tavriya vilâyetinin Feodosiya kazası kastedilmektedir. 32 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Tarpi’yi49 siyasî bir rolde tasavvur et! Ailesine yazık ama muhtemelen o, kısa zamanda serbest bırakılacak. Bağ işi bugünlerde mirasçılarıma teslim edilmekle tamamlanmalıdır. Vâsi, mahsulü 10150 r[u]bleye satmış. Al sana arabacı Mustafa! Hoşça kal. Akıllı ol. İç ve iç. Seni seven baban İsmail. İsmail Gaspıralı’nın kızına gönderdiği bu 30 İyun 1911 tarihli mektubunda görüldüğü gibi kızı tedavi ve dinlenme amacıyla Ufa civarındadır ve Gaspıralı ondan çocukları için endişe etmeyip bir an önce kendi sağlığıyla ilgilenmesini istemektedir. Dikkatimizi çeken husus ise o zamanda kırsal kesimlerde dinlenip at sütünden imal edilen “kımız”ın tedavi amacıyla kullanılmasıdır. Ama Şefika Hanım’ın hastalığının ne olduğu anlaşılmıyor. Ayrıca siyasî vaziyetin, 17 Oktyabr 1905 tarihinde ilân edilen Manifesto öncesi dönemdeki gibi yine sertleştiği görülmektedir. Nitekim P. A. Stolipin’in İç İşleri Başkanı olarak iş başına gelmesiyle Rusya Müslümanları için eski hukuksuzluk, eşitsizlik ve zulüm dönemi geri gelmiştir. 49 Kırımlı tüccar. 33 Rıdvan Çitil Belge 5: 34 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları 35 Rıdvan Çitil 36 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Письмо И. Гаспринского Ш. Юсуфбейли50 8 июля 1911 г. Бахчисарай Дорогая Шефи, детки так здоровы и веселы, что писать о них мне и заботиться тебе не приходится. Каждый утро они забираются ко мне и тормошат, пока [не] прогоню. Ниязи51 днем спит часа два. Зарика52 не спит. Селямет Крымтаев53 привез жену с кумыса (ст. Аксеново54). Говорят, нажила 20 фун[тов]. Дети оставались у Сулеймана. Не знаю, как тебе там, но если очень скучно и пользу не чувствуешь или трудно достать хороший кумыс, то сидеть в глуши нет надобности55. Пиши или телеграфируй, сколько понадобится денег для возвращения домой. Предоставляю решить все тебе самой. Асан56 и Али Тарпи все арестованы. В чем их вина, чем дело закончится, неизвестно. Доносы, несомненно, играли57 тут большую роль. Магазин торгует, ничего запрещенного там не было и не оказалось. Арестованы также 15 татар кафаиской58 вол[ости]59. Обвинение политическое60. Вообрази себе политических татар! Ну времена! 50 С. М. Исхаков, “А. М. Топчибаши. Документы из личных архивов. 1903-1934 Москва 2012.” с. 161. 51 Ошибочно: Нияз. См. «Гасырлар авазы – Эхо веков» в статье «Прямо ставлю вопрос: что же дальше, как быть?» 1999. № 1-2. С. 208. [Bu kelime Kazan’da yayımlanan Gasırlar Avazı dergisinde bu kelime yanlışlıkla Niyaz yazılmış.] 52 Ошибочно: Зорька (Там же). Зохра (Зарика) – дочь Ш. Гаспринской. [A.g.e. bu kelime yanlışlıkla Zor’ka yazılmış.] 53 Ошибочно: Крымжаев (Там же). Крымтаев Селямет–крымский татарин, потомственный дворянин, кадет, во время Первой мировой войны предводитель дворянства, городской голова Бахчисарая (1917 г.). [A.g.e. bu kelime yanlışlıkla Krımjayev yazılmış.] 54 Аксеново–железнодорожная станция, основана в конце XIX в. на территории Белебеевского уезда Уфимской губ. 55 Ошибочно: необходимости. См. «Прямо ставлю вопрос… С. 208. [A.g.e. bu kelime yanlışlıkla neobhodimosti yazılmış.] 56 Тарпи (Тарпиев) Асан–крымский татарин, мулла, общественный деятель. 57 Ошибочно: играют. (Там же). [A.g.e. bu kelime yanlışlıkla igrayüt yazılmış.] 58 Административной единицы с таким названием не было. Имеется в виду волость в Феодосийском уезде. 59 Оба слова опущены. См. «Прямо ставлю вопрос… С. 208.. [A.g.e. bu iki kelime yazılmamış.] 60 Ошибочно: обвинения политические. (Там же). [A.g.e. bu kelime yanlışlıkla obvineniya politiçeskiye olarak yazılmış.] 37 Rıdvan Çitil Насиб пока мне ничего не писал. О здоровье детей ему телеграфировали в Елисаветполь. Любящий тебя отец Исмаил61 Belge 5’in tercümesi: Gaspıralı’nın kızı Şefika Hanım’a yazdığı mektup 8 İyul 1911 Bahçesaray Sevgili Şefi, çocuklar öyle sağlıklı ve şendirler ki onlar hakkında benim yazmama ve senin kaygılanmana gerek yoktur. Her sabah yatağıma kadar gelip onları kovana [kadar] çekiştirip duruyorlar. Niyazi62 gündüz iki saat uyuyor, Zarika63 uyumuyor. Selamet Kırımtayev64 eşini kımızdan (Aksyonovo istasyonu65) getirdi. Diyorlar ki 20 fun[t] kadar almış. Çocuklar Süleymangilde kalmışlar. Bilmiyorum, orada durumun nasıl? Eğer çok sıkıcıysa ve yararını görmüyorsan ya da iyi kımız bulmak zor ise, o zaman o ıssız yerde kalmağa lüzum yoktur. Eve dönmek için ne kadar para gerekeceğini yaz veya telgrafla bildir. Kararı sana bırakıyorum. Hasan66 ve Ali Tarpi tutuklandılar. Suçları nedir, bu iş neyle neticelenecek, bilinmiyor. Kuşkusuz, burada jurnaller büyük rol oynadı. Dükkân çalışıyor, orada yasak bir şey yok idi ve bulunmadı. Kefe vol[ost]undan67 da 15 Tatar tutuklanmış. Suçlamalar siyasîdir. Siyasî Tatarları tasavvur et! Ne günlerdir! Nesip şimdilik bana bir şey yazmamış; Çocukların sıhhati ile ilgili ona Yelizavetpol’a telgraf çekildi. Seni seven baban İsmail. 61 Подпись опущена. (Там же). [A.g.e. imza yazılmamış.] 62 Niyazi: Gaspıralı’nın kızı Şefika Hanım’ın oğlu. 63 Zühre (Zarika): Gaspıralı’nın kızı Şefika Hanım’ın kızı. 64 Selamet Kırımtayev: Kırımlı asilzade, kadet (Rus askerî lise mezunu). I. Dünya Savaşı sırasında asilzadelerin önderi, Simferopol (Akmescit) kazası subaylar heyetinin başkanı, Bahçesaray Şehir Duması’nın üyesi (1917) ve Bahçesaray Belediye Başkanı (1917). 65 Ufa vilâyetinin Belebeyevsk azasında 19. yy. sonunda kurulmuş demir yolu istasyonu. 66 Kırım Tatarı, molla ve tanınmış kişi. 67 Rusça волость: Çarlık Rusya’da idarî birim: nahiye. 38 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları İ. Gaspıralı’nın kızına gönderdiği bu 8 Temmuz 1911 tarihli mektubunda ise Şefika Hanım’ın Ufa civarlarındaki tedavi ve dinlenmesi devam etmektedir. Siyasî vaziyetin tutuklamalarla birlikte artarak devam ettiği görülmektedir. Ayrıca göze çarpan bir husus da Gaspıralı İsmail Bey’in yoğunluğuna rağmen torunlarıyla ve kızıyla yakından ilgilenmeyi bir an bile bırakmıyor. Belge 6: 39 Rıdvan Çitil 40 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları Письмо И. Гаспринского Насибу Юсуфбейли68 14 cентября 1912 г. Бахчисарай Любезный Насиб, прими мое запоздалое поздравление с Байрамом и передайтаковое старику и близким. Мы все здоровы. Ниязи и Зоря собираются в Елисаветполь, мы не пускаем и плачем, поэтому они утешают нас тем, что едут не надолго и вернутся, захватив тебя с собой! Отпустить мать одну не хотят, хотят быть и тут и там. Резон69. Сам я крепок и столь дерзок: с нового года «Терджеман» пускаю ежедневно. В типографию взяты ученики, подобран корректор, экспедитор-секретарь. Сейчас выбираю еще одного сотрудника. По всем расчетам и соображениям, дело выдержит и будет полезно. Пойдет также розницей в Стамбуле и в некоторые города России. По Крыму сейчас по рознице. Посылаю наш Гулистан70. С цветным Барнаром71 выйдет другое издание. Любящий Исмаил72. Напиши, как думаешь о газете? Belge 6’nın tercümesi: Gaspıralı’nın damadı Nesip Bey Yusufbeyli’ye yazdığı mektup 14 Sentyabr 1912 Bahçesaray 68 Bu mektubu el yazısından deşifre ederek bize gönderen S. M. İshakov’a müteşekkiriz. 69 Ошибочно: Разом. См. «Гасырлар авазы – Эхо веков» в статье «Прямо ставлю вопрос: что же дальше, как быть?» 1999. № 1-2. С. 208. [Bu kelime Kazan’da yayımlanan Gasırlar Avazı dergisinde bu kelime yanlışlıkla razom yazılmış.] 70 Возможно: «Гулистан» (1258) – автор знаменитый персидский поэт Муслихиддин Саади (?-1292). «Гулистан» – одно из самых известных в мире произведений мусульманской литературы. На многочисленные языки мира осуществлено более 200 его переводов. Гаспринский издал этот памятник в Бахчисарае. 71 Слово не разобрано. (Там же). [A.g.e. bu kelime okunamamış.] Имеется в виду: Шармуа Франсуа-Бернар (Шармуа Франц Францевич, фр. Charmoy François Bernard) (1793-1868)–французский востоковед, арабист, тюрколог, иранист, работал в России, член-корреспондент Академии наук (1829), почетный академик (1835). Научная деятельность в России выразилась в переводе и издании важных восточных источников, главным образом, персидских, изучении их значения для российской истории. В частности, им осуществлен перевод турецких летописей о набегах крымских татар на Польшу. Речь идет о публикации фотографии его. 72 Оба слова пропущены. (Там же). [A.g.e. iki kelime yazılmamış.] 41 Rıdvan Çitil Sevgili Nesib, Bayram münasebeti ile gecikmiş tebriklerimi kabul et ve tebriklerimi ihtiyara ve yakınlarına da ilet. Hepimiz sağ salimiz. Niyazi ve Zorya73, Yelizavetpol’a gitmeye hazırlanıyorlar; biz bırakmıyoruz ve ağlıyoruz; bu nedenle onlar uzun süreliğine gitmediklerini ve seni de alarak döneceklerini söylemekle bizleri teselli ediyorlar! Anneyi yalnız bırakmak istemiyorlar, hem burada, hem de orada olmak istiyorlar. Makul. Kendim iyiyim ve o kadar cüretliyim ki yeni yıldan itibaren “Tercüman”ı günlük çıkaracağım. Matbaaya çıraklar alınmış, tashihçi, irsaliye-kâtibi seçilmiş. Şimdi bir eleman daha bakıyorum. Bütün hesaplamalara ve mülahazalara göre, iş başarılı ve faydalı olacak. Perakende olarak İstanbul’a ve Rusya’nın bazı şehirlerine de gidecek. Kırım’da şu an perakende olarak satılıyor. Bizim “Gülistan”ı74 gönderiyorum. Renkli Barnar75 ile başka baskısı da çıkacak. Seni seven İsmail. Gazete hakkında ne düşündüğünü yaz. İ. Gaspıralı’nın, damadı ve Şefika Hanım’ın eşi Nesip Bey Yusufbeyli’ye gönderdiği 14 Sentyabr 1912 tarihli mektupta Gaspıralı kızı Şefika Hanım’ı ve torunları Niyazi ile Zühre’yi Gence’ye gönderiyor. Bir de Gaspıralı, Tercüman gazetesinin idaresine yeni elemanlar alıp yeni yıldan itibaren gazetenin günlük çıkaracağını haber vererek damadından gazete hakkındaki düşüncelerini yazmasını istemektedir. Ayrıca gazetenin perakende olarak İstanbul’a ve Rusya’nın bazı şehirlerine de gönderileceğini öğreniyoruz. NETİCE Gaspıralı İsmail Bey’in aile çevresine, dostlarına daha çok mektup yazdığını ve belki ileride bu mektupların bir kısmının daha gün yüzüne çıkacağını düşünüyoruz. Bu mektupların yakın çevresine ve o döneme ait önemli ve yeni bilgiler sağlayacağını ve İsmail Bey Gaspıralı’nın ilişkilerini daha da aydınlatacağını umut ediyoruz. Ayrıca İ. Gaspıralı’nın Ali Merdan Bey Topçubaşı’ya yazdığı mektupları yakın zamanda yayımlanacağımızı açıklamak istiyoruz. 73 Gaspıralı’nın torunu ve Şefika Hanım’ın kızı Zühre. 74 Muhtemelen Sadi’nin dünyada 200’den fazla dile tercüme edilen ve en çok bilinen Şark edebiyatının meşhur “Gülistan” (1258) adlı eserinden söz ediliyor. Gaspıralı bu eseri Bahçesaray’da basmıştır. 75 Charmoy François Bernard (1793-1868): Ünlü Fransız şarkiyatçı Türkolog, Rusya’da çalıştı. Rusya tarihi için önemli birçok İran kaynaklarını tercüme etti. Kırım Tatarların Polonya’ya yaptıkları akınlarla ilgili Türk vakayinameleri de tercüme etti. Bilimler Akademisi’nin muhabir üyesi (1829). Fahri akademisyen (1835). Metinde, Bernard’ın resminin basılacağından bahsediliyor. 42 İsmail Gaspıralı’nın Neşredilmemiş Bazı Mektupları KAYNAKÇA İsmail Gaspıralı, Seçilmiş Eserleri: 1, Roman ve Hikâyeleri. Neşre Hazırlayan: Prof. Dr. Yavuz Akpınar, Ötüken Yayınevi. (4. bs. İstanbul, 2014) Kırımlı Cafer Seydahmet, Gaspıralı İsmail Bey (Dilde, Fikirde İste Birlik). İstanbul, 1934. С. М. Исхаков, “А. М. Топчибаши. Документы из личных архивов. 1903- 1934 Москва 2012.” [S. M. İshakov, A. M. Topçubaşı. Şahsî arşivinden belgeler. 1903-1934 Moskova 2012] 43 Yayım İlkeleri 1.Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü tarafından Bahar ve Güz olmak üzere yılda iki sayı çıkarılan hakemli ve süreli bir yayın organıdır. 2. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi’ne gönderilecek yazıların Türk Dili, Türk Edebiyatı, Çağdaş Türk Lehçeleri başlıklarıyla değerlendirilebilecek, daha önce herhangi bir yerde yayımlanmamış, araştırmaya dayalı özgün makaleler olması gerekmektedir. Her sayıda ayrıca başka bir yerde yayımlanmamış sempozyum bildirileri ile derleme, çeviri ve kitap tanıtımı yazılarına da yer verilecektir. Bildirilerde kongrenin adı, yeri ve tarihi belirtilmelidir. Çeviri yazılarda çevirisi yapılan özgün metin de gönderilmelidir. 3.Dergiye Türkiye Türkçesi, Türk Lehçeleri ve dergideki makalelerin üçte birini geçmeyecek şekilde Rusça ve İngilizce yazılmış makaleler kabul edilecektir. 4. Gönderilen yazılar, önce yayım kurulunca dergi ilkelerine uygunluk açısından incelenir ve uygun bulunanlar, o alandaki çalışmalarıyla tanınmış üç hakeme gönderilir. Editör ve Yayın Kurulu gerektiği durumlarda yazıların yazım şekli üzerinde değişiklik yapabilir. Yayıma kabul edilmeyen yazılar iade edilmez; ancak yazarın istemesi hâlinde bir nüshası kendisine verilir. 5.Baskısı yapılan her bir sayının birer nüshası; belli başlı kütüphane, kurum ve kuruluşlar ile o sayıda yazısı bulunan yazarlara gönderilir. 6. Yayın Kurulu tarafından yayımlanması uygun bulunan makalelerin telif hakkı Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne aittir; başka bir yerde yayımlatılamaz. Yazarlara telif ücreti ödenmez. Yazar makalesinin yayımlanmasına izin verdiğine dair “Makale Yayın Sözleşmesi”ni imzalayarak posta ile göndermek zorundadır. 7.Kurallar dahilinde dergimizde yayımlanmak üzere gönderilen yazıların her türlü hukuki ve bilimsel sorumluluğu yazar/yazarlarına aittir. 8.Makaleler ….mail adresine aşağıda belirtilen makale yazım kurallarına uygun şekilde hazırlanarak gönderilmelidir. Makale Yazım Kuralları 1.Başlık: Her yazıya Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki başlık konmalıdır. Başlıklar, konuyu en iyi biçimde ifade etmeli ve İngilizce başlık Türkçesinin tam karşılığı olmalıdır. Başlığın tamamı büyük koyu harfle yazılmalı ve 12 punto olmalıdır. 2.Yazar/Yazarların adı ve adresi: Yazar/yazarların adı ve soyadı, görev yaptığı kurum, haberleşme ve (e-mail) adresine makalede yer verilmemelidir. Makalenin gönderildiği maile bu bilgiler eklenmelidir. 3.Özet: Makalenin başında, konuyu kısa ve öz biçimde ifade eden ve en az 150, en fazla 250 kelimeden oluşan Türkçe ve İngilizce özet bulunmalıdır. Her iki özetin altında en az 3, en çok 7 sözcükten oluşan anahtar kelimeler verilmelidir. Türkçe ve İngilizce özet 10 punto ile yazılmalıdır. 4.Makale Metni: MS Word programında, Times New Roman 11 punto, 1 pt satır aralığıyla yazılmalıdır. Yazılar ortalama 10.000 kelimeyi geçmemelidir. Makaleler PC uyumlu Microsoft Word veya “doc” uzantılı belge oluşturmaya elverişli programda yazılmalıdır. Eski harfli metinler için özel bir yazı karakteri kullanılmış ise belgeyle birlikte söz konusu karakterler de gönderilmelidir. Metin içinde vurgulanması gereken kısımlar, italik harflerle yazılmalıdır. Alıntılar italik harflerle ve tırnak içinde verilmeli; beş satırdan az alıntılar satır arasında, beş satırdan uzun alıntılar ise satırın iki yanından 1 cm içeride, blok halinde, 1 satır aralığıyla ve 10 punto ile yazılmalıdır. İmlâ ve noktalama açısından makalenin ya da konunun zorunlu kıldığı özel durumlar dışında Türk Dil Kurumu’nun İmlâ Kılavuzu esas alınmalıdır. 5. Sayfa Düzeni: Yazılar Microsoft Word programında yazılmalı ve sayfa düzeni aşağıda belirtildiği gibi olmalıdır: Kağıt Boyutu A4 Dikey Üst Kenar Boşluk 4 cm Alt Kenar Boşluk 3 cm Sağ Kenar Boşluk 3 cm Sol Kenar Boşluk 4 cm Yazı Tipi Times New Roman Yazı Tipi Stili Normal Metin Yazı Tipi Boyutu 11 Punto Dipnot Yazı Tipi Boyutu 9 Punto Özet 10 Punto Paragraf Aralığı 6 nk Satır Aralığı Tek Paragraflar 1 cm (4 karakter) içeriden başlatılmalıdır. 6. Makale içi başlıklar: Makalede, konunun işlenişine göre rakam-harf sistemi esas alınarak ana, ara ve alt başlıklar kullanılabilir. Her makalenin bir Giriş bölümü olmalıdır. Bu başlıklardaki her bir sözcüğün ilk harfi büyük yazılmalıdır. 7. Fotoğraf, plân, harita ve çizimler: Metin içinde kullanılan fotoğraf, plân, harita vb. materyallerin “.jpg / .tiff” uzantılı kayıtları gönderilecek dokümanlara eklenmelidir. Bu tür belgelerin baskı tekniğine uygun çözünürlükte (en az 300 piksel) ve sayfa alanını aşmayacak büyüklükte olmasına dikkat etmeli, ayrıca birden fazla olması hâlinde numaralandırılmalı ve başlık eklenmelidir. (Resim 1; Harita 1; Tablo 1 vb. ). 8. Dipnot ve Kaynakça Gösterimi: Dipnot yazımında yazarlar parantez içi dipnot veya klasik dipnot sistemini kullanabilirler. Parantez İçi Yöntem: Bu yöntemde alıntıların kaynağını göstermek için cümle bitiminden sonra yazarın soyadı, birden fazla yazar varsa soyadları, yayın tarihi, alıntı yapılan sayfanın numarası parantez içinde belirtilir. (Kaplan, 2011: 30). Aynı yazarın aynı yıl yayımlanan eseri bulunuyor ise (Kaplan, 2011a: 30) şeklinde gösterilir. Eserin yazarı yoksa başlığı kullanılır. İkiden fazla yazarı olan eserlerde sadece birinci yazarının soyadı yazılır, daha sonra “vd.” kısaltması konulur. (Ercilasun vd, 2011: 95) Alıntıda iki ya da daha çok yazarın eserlerinden yararlanıldıysa yazarlar soyadlarına göre alfabetik sıraya konur ve birbirinden noktalı virgül ile ayrılır. (Kaplan, 2011; Okay, 1990; Kerman, 2013). Kaynakçada yazarın soyadından sonra isminin baş harfi yazılmalıdır. Yayın yılı ismin hemen arkasından parantez içinde gösterilecektir. Kaplan, M. (2011). Tevfik Fikret (Devir, Şahsiyet, Eser). İstanbul: Dergah Yayınları. Kalpaklı, M. (Ed.). (1999). Osmanlı Divan Şiiri Üzerine Metinler. İstanbul: YKY. Klasik Yöntem: Klasik dipnotlar sayfa altında numaralandırılarak verilmelidir. Sırasıyla yazar/yazarların adı ve soyadı, eser adı, (varsa) cilt numarası, (varsa) çeviren, hazırlayan ismi, yayınevi, yayımlandığı yer ve tarih, sayfa numarası belirtilmelidir. Yayın adları italik, makale adları tırnak içinde yazılmalıdır. Tez adları italik yazılıp tezin yapıldığı kurum yapıldığı yer ve tarih, sayfa numarası, (yayınlanıp yayınlanmadığı ve tezin akademik derecesi) belirtilmelidir. Mehmet Kaplan, Tevfik Fikret (Devir, Şahsiyet, Eser), Dergah Yayınları, İstanbul 2011, s.30. M. Kaya  Bilgegil, “Şinasi’nin Şiiri”, AÜ Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi, S. 2, Nisan 1971, s. 43-63. Kaynakçada yazarın soyadı başta ve büyük harflerle; adı ise küçük harflerle yazılmalıdır. Yazar isimleri soyadına göre alfabetik sıralanmalıdır. Alıntı yapılan makalenin sayfa numaraları tam olarak belirtilmelidir. Kaynakça 11 punto ile yazılmalıdır. Tek satıra sığmayan kaynak bilgisi için alt satır 1 cm içeriden başlamalıdır. KAPLAN, Mehmet, Tevfik Fikret (Devir, Şahsiyet, Eser), Dergah Yayınları, İstanbul 2011, s.30. BİLGEGİL, M. Kaya, “Şinasi’nin Şiiri”, AÜ Edebiyat Fakültesi Araştırma Dergisi, S. 2, Nisan 1971, s. 43-63.  

nest...

batman iftar saati 2021 viranşehir kaç kilometre seferberlik ne demek namaz nasıl kılınır ve hangi dualar okunur özel jimer anlamlı bayram mesajı maxoak 50.000 mah powerbank cin tırnağı nedir